برای ارزیابی حکومت طالبان در دو سال گذشته، موضوع‌ها و موارد مختلف می‌توانند به عنوان معیار موفقیت و یا ناکامی مورد بررسی قرار گیرند اما تجربه نشان داده است که معیارهای انتزاعی و یا فرعی برای بررسی حکومت عملکرد حکومت سرپرست افغانستان و چشم‌اندازهای پیش رو، کارآمدی لازم را ندارند. از این رو بر اساس تجربه به دست آمده، تلاش شده است که در این نوشته بر اساس چند فاکتور مشخص که در سرنوشت حکومت طالبان و مردم افغانستان نقش تعیین کننده‌ای دارند، کارکرد حکومت طالبان در دومین سال حاکمیت، مورد ارزیابی قرار گیرد.

در این شرایط بحرانی متاسفانه نام افرادی برای تصدی کرسی مدیرکلی میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان شنیده می شود که نگران کننده است و باید امیدوار باشیم در حد شایعه باشد. میراث فرهنگی این کهن دیار نیاز به یک فرد کارآمد و متعهد از داخل مجموعه دارد تا داشتن تجربه کافی در امور اداری و اجرایی کم کاری مدیران گذشته را جبران نماید. اگر به هر دلیل گزینه ای باب میل دولت و همسو با افکار آنها پیدا نشد، چهره های علمی دانشگاهی که رشته شان مرتبط به باستانشناسی یا رشته های نزدیک به آن هم می توانند در این برهه زمانی حداقل از بدتر شدن اوضاع جلوگیری کنند و چه بسا با حمایت مدیران ارشد استانی بتوانند زمینه رشد حداکثری گردشگری را فراهم کنند.

اواخر فروردین 1401، کار بر روی کانال آبی قوش تپه در شمال افغانستان آغاز شد. این کانال با طول 285 کیلومتر از ولایات بلخ، جوزجان و فاریاب می‌گذرد و قرار است مزارع کشاورزی شمال افغانستان را آبیاری کرده و به رفع مشکلات در زمینه کمبود مواد غذایی در افغانستان کمک کند. آب این کانال از «آمو دریا» (یکی از دو رودخانه بزرگ آسیای مرکزی که حدودا 1500 کیلومتر از مرز بین آسیای مرکزی و افغانستان را تشکیل می‌دهد) تأمین می‌شود. کانال آبی قوش تپه در طول مرز ازبکستان به آمو دریا متصل می‌شود و بدین ترتیب، بخش تاجیکستانی این رودخانه که در بالا دست قرار می‌گیرد، تحت تأثیر این پروژه قرار نخواهد گرفت اما ازبکستان و ترکمنستان به دلیل این که 15 درصد از آب آمو دریا به کانال قوش تپه وارد خواهد، به شدت از این وضعیت متاثر خواهند شد. این امر می‌تواند، روابط این دو کشور آسیای مرکزی را با حکومت طالبان به شدت تحت تاثیر قرار دهد.

گسترش تحریک طالبان پاکستان به بلوچستان نه تنها یک ترفند تبلیغاتی است، بلکه نمایانگر ماهیت در حال تغییر کشمکش‌های نامتقارن در پاکستان و از سوی دیگر، توسعه سازمانی و تجدید ساختار این گروه نیز هست. این تحول احتمالاً منجر به افزایش خشونت در این ایالت خواهد شد و وضعیت بی ثبات فعلی امنیتی را بدتر خواهد کرد. همچنین، جنگ اراضی را بین گروه‌های جهادی رقیب برای جذب نیروی نظامی، منابع و پناهگاه‌ نیز به راه می‌اندازد. این گروه پیوسته بیانیه‌های همدردانه صادر می‌کند تا خود را همدل مبارزین بلوچ نشان داده و آنها را به خود وفادار سازد. سکوت جدایی‌طلبان بلوچ در رابطه با تعرض تحریک طالبان پاکستان، به این ایالت می‌تواند باعث محرومیت آنها از سربازان پیاده نظام خود شود، در حالی که واکنش خشونت‌آمیز ممکن است آنها را مجبور به جبهه گیری در برابر تحریک طالبان کند. شکل گیری چنین جبهه ای، به نفع دولت پاکستان خواهد بود.

دیروز وقتی خبرنگاران پایگاه خبری تحلیلی دیار عیار برای نشست خبری با استاندار دعوت شدند به چند دلیل تعجب کرده و خوشحال شدیم، نخست آن‌که خبرنگاران دیار عیار در چند ماه اخیر برای هیچ نشستی و سفر مقامات دعوت نشدند تا نشست ها بدون چالش و صرفا با تعریف و تمجید و سوال های بسیار معمولی برگزار شود و دوم این‌که نشست با استاندار فرصتی بود تا خبرنگاران دیار عیار بتوانند دغدغه های مردم و مشکلات استان را بدون واسطه به اطلاع وی برسانند. 

دیوید لوین می‌نویسد که اگر افغانستان می‌خواهد پیشرفت کند، جامعه بین‌المللی باید به طالبان اجازه دیکته کردن شرایط و پرورش اپوزیسیون را ندهد.

طبق توافق میان دولت ایران و هیات حاکمه افغانستان مبنی بر بازديد از ايستگاه سنجش آب دهراود واقع در بالادست سد کجکی، زمينه این بازديد فراهم شد و هیات ایرانی از این ايستگاه بازديد کردند. دستیار رئیس جمهور ایران در امور افغانستان پس از بازدید اعلام کرد که هیات ایرانی در کابل بسر می برد و به زودی گزارش بازديد از ايستگاه سنجش دهراود به دست آن‌ها می رسد. هیات حاکمه طالبان طالبان که انگار از قبل، سناریوی بازی خود را طراحی کرده بودند، بلافاصله در پاسخ به این اظهار نظر مقام ایرانی، از طریق وزارت امور خارجه خود اعلامیه ای منتشر کردند که علاوه بر غیر واقعی بودن، افکار عمومی افغانستانی و غیر افغانستانی را با خود همراه کرده است، این اعلاميه از سوی نشريات مختلف در ايران، افغانستان و رسانه های بین المللی منتشر شده است.

با وجود بحران‌های درون‌سرزمینی ایران، یکی از خطرات اصلی بیرونی مغفول مانده است. امروز در نزدیک‌ترین کشور همسایه‌مان افغانستان حکومتی سرکار آمده است که می‌تواند بزرگترین چالش امنیتی را برای ایران امروز درست کند. طالبان امروز با طالبان سال ۱۳۷۷ تفاوت‌هایی دارد؛ اما این تفاوت‌ها نه از جنبه مثبت بلکه از بُعد خطرات امنیتی بیشتر است.

امروز 17 مرداد به مناسبت شهادت محمود صارمي خبرنگار خبرگزاري جمهوري اسلامي به دست تروريست‌هاي طالبان در کنسولگري ايران در مزارشريف که در سال 1377 صورت گرفت «روز خبرنگار» نام گرفته است. علاوه بر اين خبرنگار، 8 ديپلمات ايراني که در کنسولگري مزارشريف مشغول کار بودند نيز به دست طالبان به شهادت رسيدند. عناصر سرکرده طالبان همواره تلاش کرده‌اند اين جنايت را به افراد خودسر نسبت بدهند ولي مشاهدات شاهدان عيني، دروغ بودن اين ادعا را به اثبات رسانده و قتل‌عام مردم مزارشريف و اين 9 ديپلمات و خبرنگار ايراني را به نام گروه تروريستي طالبان به ثبت رسانده است.

فرارسيدن ۱۷ مرداد، ناخودآگاه ما را به یاد جنایت ددمنشانه ۲۵ سال قبل طالبان می اندازد، پس از اِشغال ولسوالی مزار شریف و به طبع آن تعرض به کنسولگری ایران توسط گروه تروریستی طالبان که منجر به شهادت شهید ناصر ریگی، هفت دیپلمات و محمود صارمی مسوول وقت خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) در مزار شریف شد، پس از آن، اخبار کشتار وسیع مردم مزار شریف، واکنش انسان های آزاده را برانگیخت. این واقعه، زمزمه های آغاز جنگ میان ایران و گروه تروریستی که به اماکن دیپلماتیک ایران تعرض کرده بودند را تقویت کرد.