دانشگاه زابل به عنوان مهم‌ترین نهاد علمی منطقه سیستان، می‌تواند نقشی حیاتی در مطالعه و ارائه راهکار برای چالش‌های منطقه‌ای ایفا کند. این دانشگاه که همواره در جلسات رسمی کشوری به عنوان مرکز پژوهشی بومی برای حل بحران‌های منطقه معرفی می‌شود، در موارد متعددی نظیر طرح "رویین‌تن‌سازی" با وزارتخانه‌های مختلف قراردادهای پژوهشی منعقد کرده است. با این حال، کمبود مطالعات جامع در زمینه پیامدهای سدسازی‌های افغانستان بر منطقه سیستان، نقطه ضعف آشکار در عملکرد این دانشگاه محسوب می‌شود.

سیستان و بلوچستان، با وجود برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی و ژئوپلیتیک فوق‌العاده، همچنان با موانع جدی در مسیر توسعه روبروست. این استان پهناور، به‌عنوان دروازه ایران به آب‌های آزاد و همسایگی با دو کشور افغانستان و پاکستان، موقعیتی استراتژیک دارد که می‌تواند محور توسعه شرق کشور باشد.

در گرماگرم روزهای طاقت‌فرسای بهاری، مردمان سیستان و بلوچستان نه تنها با هجوم بی‌امان گرما دست و پنجه نرم می‌کنند، بلکه با معضل دیرینه و تأسف‌بار خاموشی‌های پیاپی نیز مواجه‌اند. در شرایطی که دمای هوا به مرزهای تحمل‌ناپذیر می‌رسد، صدای نفس‌های به شماره افتادۀ کولرها در سکوت خاموشی‌ها خفه می‌شود و زندگی به کابوسی جانکاه بدل می‌گردد. مگر چه میزان از سهم انرژی این سرزمین به مصرف می‌رسد که چنین سخاوتمندانه، برق را از مردمانش دریغ می‌دارند؟

معاهده آب هیرمند بین ایران و افغانستان در سال 1351 (1973 میلادی) امضا شد که بر اساس آن، افغانستان موظف است سالانه 820 میلیون متر مکعب آب را به ایران تحویل دهد. این معاهده مهمترین سند حقوقی بین‌المللی در خصوص تقسیم آب هیرمند است و مبنای حقوقی مطالبات ایران محسوب می‌شود.

در ماه ها و روزهای اخیر، شاهد رویدادهای قابل تأمل در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران بوده‌ایم که نشان‌دهنده نوعی دوگانگی در برخورد با حساسیت‌های مذهبی و فرهنگی اقوام مختلف کشور است. این رویدادها به خوبی نمایانگر سیاست‌های متناقض رسانه ملی در قبال مناطق مختلف کشور، به‌ویژه استان سیستان و بلوچستان است.

در روزگاری که سیستان کهن با رنج و تشنگی روزگار می‌گذراند، طرح رزاق چون سرابی فریبنده، وعده‌ی آبادانی سر داد. این طرح که از دل فروش سوخت مازاد جایگاه‌ها برخاست، گنجینه‌ای عظیم پدید آورد تا مرهمی باشد بر زخم‌های دیرینه‌ی این خطه از ایران زمین، اما افسوس که قصه‌ی "رزاق" به روایتی تلخ بدل گشت.

در پهنه‌ی خاک سیستان و بلوچستان، آنجا که آفتاب سوزان بر بوم و بر مردمانی سخت‌کوش می‌تابد، دیرزمانی است که ساختارهای قومی و مذهبی، همچون سایه‌ای سنگین، بر فرآیند دیالکتیک اجتماعی سایه افکنده‌اند. این سرزمین، به رغم غنای فرهنگی و تاریخی خود، گویی در تنگنای "تز" و "آنتی‌تز"ی گرفتار آمده که هنوز به "سنتز" هگلی خویش نرسیده است.

نسیم‌ها، طوفان‌ها و بادها؛ این نوازندگان بی‌قرار آسمان که گاه به نجوایی لطیف و گاه به غرشی سهمگین، سرزمین‌ها را در می‌نوردند و هر یک حکایتی متفاوت می‌سرایند. در این میان، بادهای ۱۲۰ روزه سیستان، همچون نوازنده‌ای پایدار و سرسخت، سمفونی‌ای یکنواخت و بی‌وقفه را در گستره شرقی ایران زمین به اجرا می‌گذارند؛ نوایی که می‌توانست به جای هیاهوی بی‌ثمر، به نغمه‌ای سازنده در اقتصاد و زندگی مردمان این دیار بدل شود.

در روزگاری که خشکسالی چون زخمی کهنه بر پیکر سیستان نشسته است، اکنون آب‌های خروشان هیرمند از سد کجکی سرریز می‌شود؛ گویی طبیعت خود حکمی دیگر صادر کرده است. آن‌چه سال‌ها از سوی حاکمان افغانستان با بهانه‌ی کمبود آب انکار می‌شد، امروز در قامت سیلابی عظیم، حقیقت را فریاد می‌زند.

سیستان و بلوچستان، استانی با ظرفیت‌های عظیم آبی، این روزها با مشکلات مدیریتی در حوزه منابع آب مواجه است. منصور بیجار اخیراً مناطق آزاد تجاری، صنعتی و ویژه اقتصادی مستقر در استان را به مشارکت در تأمین مالی پروژه پرهزینه انتقال آب از دریای عمان مکلف کرده است.