در گستره‌ی پرتلاطم جغرافیای انسانی، گاه گروه‌هایی سر برمی‌آورند که در پوشش مبارزه و دادخواهی، جامه‌ای از تقدس بر تن خویش می‌پوشانند. «جیش العدل»، این پدیده‌ی برخاسته از خاکسترهای گروهک ریگی، کوشید تا راهی متفاوت از پیشینیان خویش بپیماید. آنان با دقتی حساب‌شده، نظامیان را نشانه رفتند و با بهره‌گیری ماهرانه از سازوکارهای رسانه‌ای، کوشیدند تا در آینه‌ی افکار عمومی و در میان اپوزیسیون پراکنده در فراسوی مرزها، تصویری از «مبارزان بلوچ» را حک کنند؛ نقابی فریبنده بر چهره‌ای که ماهیتی دیگر در سایه پنهان داشت.

مطالعات جامع شرکت ژاپنی کاژه سانیو در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی با عنوان "آبادانی دشت سیستان"، یکی از پیشرفته‌ترین طرح‌های علمی مدیریت منابع آب و توسعه پایدار در منطقه به شمار می‌رود. با این حال، سرنوشت این پژوهش‌ها به نمادی از فرصت‌های سوخته در حل بحران سیستان تبدیل شده است. در این مقاله به تحلیل دلایل عدم اجرا، خلا مطالعات بعدی و ضرورت بازخوانی این اسناد برای نجات امروز سیستان می‌پردازیم.

پس از معاهده پاریس و تقسیم شدن سیستان به دو بخش سیستان داخلی و خارجی، شاهد کشیده شدن یک مرزی سیاسی در امتداد رودخانه هیرمند و پریان مشترک بودیم؛ ساکنان دو سوی مرز تا پیش از احداث دیوار امنیتی، مراودات اقتصادی، اجتماعی و ... بسیار زیادی داشتند، در این میان مناقشه آبی هیرمند با توجه به زیاده خواهی دولت‌های مرکزی، موجب درگیری و اختلاف می‌شد. 

سرزمین کهن ایران، این تمدن دیرپا و فرهنگ‌ساز، امروز در یکی از حساس‌ترین نقاط تاریخی خود قرار گرفته است. در جهانی که با سرعت در حال تحول است و چالش‌ها و فرصت‌های نوینی پیش روی ملت‌ها قرار می‌دهد، ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. این یادداشت، نه از سر نقد، بلکه از منظر دغدغه‌ی ملی، بر آن است تا با نگاهی واقع‌گرایانه و به دور از منافع کوتاه‌مدت و جناحی، پیشنهاداتی سازنده برای عبور از تنگناهای موجود و حرکت به سوی افق‌های روشن‌ترِ صلح، ثبات و پیشرفت ارائه دهد.

امروز 27 خرداد برابر با 17 ژوئن، روز جهانی مقابله با بیابانزایی و خشکسالی است. دو معضلی که بیش از دو میلیارد نفر از جمعیت زمین را گرفتار کرده و آثار و تبعات آن با اختلافات، جنگ ها، مهاجرت‌ها و ناامیدی‌ها همراه است. بیابان¬زایی را کاهش پتانسیل تولید نام نهاده اند. چیزی که با فرسایش آبی و بادی، شور شدن و از دست رفتن حاصلخیزی خاک اتفاق می افتد.

یک جستجوی ساده در اینترنت می‌گوید که آمایش سرزمین، ارزیابی نظام‌مند عوامل طبیعی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و… به منظور یافتن راهی برای تشویق و کمک به جامعه بهره‌برداران در انتخاب گزینه‌هایی مناسب برای افزایش و پایداری توان سرزمینی در جهت برآورد نیازهای جامعه است.

در عصر حاضر، شاهد تحولی عمیق در نحوه شکل‌گیری و انتشار گفتمان‌های سیاسی-اجتماعی هستیم. فضای مجازی به عرصه‌ای تبدیل شده که در آن جریان‌های مختلف درصدد بازتعریف هویت‌های قومی و تاریخی برآمده‌اند. یکی از بارزترین مصادیق این پدیده، فعالیت‌های گسترده جدایی‌طلبان بلوچ در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های دیجیتال است که با اتکا به روش‌های نوین تبلیغاتی، درصدد بازنویسی تاریخ و بازسازی هویت قوم بلوچ برآمده‌اند.

جمعی از فعالان آب و محیط‌زیست سیستان‌وبلوچستان به «شینا انصاری»، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور، نامه‌ای سرگشاده نوشته و در‌ آن نسبت به وضعیت شکننده و بحران‌های محیط‌زیستی سیستان‌وبلوچستان به‌ویژه منطقه سیستان و ترک فعل‌های صورت گرفته، هشدار داده‌اند و درخواست اقدامی عملی کردند.

در پهنه‌ی گسترده‌ی فرهنگ و اندیشه، آنچه روح یک سرزمین را معنا می‌بخشد، نه مرزهای جغرافیایی آن، که جوهره‌ی فرهنگی و ژرفای تاریخی آن است. سیستان و بلوچستان، این گنجینه‌ی ارزشمند فرهنگی ایران زمین، سرزمینی است که تاریخ کهن آن با اسطوره‌های پهلوانی و هویت اصیل ایرانی پیوندی ناگسستنی دارد. اما امروز، این میراث گرانبها در معرض آسیبی جدی قرار گرفته که ریشه‌ی آن را باید در نگرش و عملکرد متولیان فرهنگی استان جستجو کرد.

امروز که روز جهانی محیط زیست است، طبیعت با متوقف کردن کارها بدلیل وقوع طوفان و گرمای بی سابقه در استان بیش از همه صدایش را به گوش ما رسانده است. قصد ندارم با ذکر کلیاتی چون مسئولیت ما برای ایجاد زمین سبز و طبیعت پاک اهدافی بزرگ و جهانی را یادآور شوم بلکه می خواهم با انطباق حداقلی برای راه حل مشکلات محیط زیستی بر روشی که دستاوردهای بی نظیری در دنیا داشته این مناسبت را ارج گذاری کنم.