سیستان و بلوچستان با بحران چندلایه خشکسالی، ضعف دیپلماسی آب، چالش‌های متعدد و در هم تنیده برای رسیدن به توسعه، بیکاری ساختاری و محرومیت اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کند. در چنین شرایطی که طیف گسترده‌ای از جوانان به‌واسطه ضعف دیپلماسی آب و فروپاشی کشاورزی سنتی، روزگار خود را از دست داده‌اند، بنابراین بهره‌مندی از ظرفیت‌های مرزی می‌تواند راهکاری واقع‌بینانه برای تأمین معاش باشد، اما آن‌چه در عمل شاهد آن هستیم، نه سیاست‌گذاری منسجم و عادلانه، بلکه اجرای دوگانه و متناقض یک طرح واحد در دو منطقه یک استان است که پرسش‌های جدی درباره عدالت مدیریتی و شفافیت اداری را برمی‌انگیزد.

بخشی اعظمی از مشکلات امنیتی سیستان و بلوچستان ماحصل کم‌کاری در حوزه فرهنگ و رسانه است، قانون‌گذار راه‌های مختلفی برای تقویت رسانه‌ها به منظور آگاه سازی جامعه پیش بینی کرده که شوربختانه شورای اطلاع‌رسانی و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان یا به دلیل بی اطلاعی یا نبود اراده، برای تقویت رسانه‌ها اقدام نکردند و این مسئله در قالب عدم پاسخ به شائبه‌های ایجاد شده توسط گروه‌های معاند، جان مدافعان امنیت را به خطر انداخته است.

با قدرت گیری طالبان در افغانستان ذیل توافق دوحه، شاهد تقویت گروه تحریک طالبان پاکستان توسط حکومت خودخوانده طالبان بودیم، به گونه‌ای که گزارشگران سازمان ملل در خصوص نفوذ تحریک طالبان در بخش بلوچ نشین ایالت بلوچستان پاکستان و افزایش تحرکات امنیتی حول خط دیورند گزارش دادند.

اختلاف بر سر زمینی که به ربودن منصور کهرازهی در ملأ عام ختم شد و در فضای مجازی تهدیدها از سوی طرفین ادامه یافت و وویس‌هایی که دست به دست شد، بر ابهامات افزود. ماجرایی که پای شهرداری و حوزه اختیارات شهرداری را نیز به میان کشید. در هر روی این ماجرا، فراتر از یک جرم جنایی ساده به مثابۀ نشانه‌ای از بحران عمیق‌تر در ساختار اجتماعی سیستان و بلوچستان قابل خواندن است.

سیستان و بلوچستان در دور باطلی از ناامنی و توسعه‌نیافتگی گرفتار آمده است که نه انتصابات بومی و نه وعده‌های دولتی نتوانسته‌اند آن را بشکنند. ربوده شدن منصور کهرازهی، مدیر سابق شهرداری منطقه ۲ زاهدان، پیام تلخی را به جامعه این استان مخابره کرد؛ دیگر هیچ‌کس صرف‌نظر از جایگاه قومی و اجتماعی‌اش، در امان نیست.

در سال‌های اخیر، شاهد تلاش‌های گسترده‌ای برای ساماندهی فضای فرهنگی استان‌های محروم کشور بوده‌ایم. قرارگاه فرهنگی سیستان و بلوچستان به عنوان یکی از این تجربه‌های نهادی، در تقاطع دو گفتمان متفاوت قرار دارد؛ از یک سو ادعای ایجاد نظام هماهنگ و راهبردی برای مدیریت فرهنگ در یکی از حساس‌ترین مناطق جغرافیایی ایران و از سوی دیگر، واقعیت پیچیده اجرایی که همواره فاصله‌ای میان طراحی نهادی و عملکرد واقعی ایجاد می‌کند.

تصمیم برای کاهش سن ورود به مدارس از هفت به پنج سال، اگرچه ممکن است با انگیزه‌ توسعه فراگیر پیش رود، اما در شرایط کنونی سیستان و بلوچستان می‌تواند پیامد هایی گسترده و زیان‌ بار به همراه آورد. اجرای یک نسخه واحد برای سراسر کشور بدون توجه به نابرابری‌های ساختاری تاریخی و شرایط میدانی این استان، خطر تشدید محرومیت‌های آموزشی را افزایش می‌دهد.

مهرماه ۱۴۰۲ استاندار وقت سیستان و بلوچستان درپی اعطای برخی از اختیارات رئیس‌جمهور و هیات وزیران به وی، طی نامه‌ای به فرماندهی انتظامی استان، تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد چابهار در جغرافیای سیستان و بلوچستان را اجرایی کرد.

مناقشه آبی ایران و افغانستان از سال ۱۲۵۰ش با تجزیه سیستان موضوعیت پیدا کرد، از آن زمان تا سال ۱۳۵۱ در ادوار متخلف، معاهده‌های متعددی منعقد شد، اما به دلیل زیاده خواهی طرف افغان و احداث کانال‌های انحراف و انتقال آب، همواره ساکنان منطقه سیستان که عمدتا از راه کشاورزی، دامداری و صیادی ارتزاق می‌کردند، تنش‌های محلی را به کانون مناقشات دول ایران و افغانستان بَدَل می‌کرد.

در شرایطی که فضای عمومی استان سیستان و بلوچستان، غبارآلوده به خشونت و ناامنی است و هر روز، خبری تازه بر ماتم و اندوه مردمان این خطه می‌افزاید، نقش بی‌بدیل فرهنگ و تکاپوی فرهنگی می‌توانست همچون نسیمی روح‌افزا، این هوای آلوده را تلطیف بخشد و بسترهای ضروری برای حیاتی متعالی و انسانی را فراهم آورد.