پس از خشک شدن تالاب بین‌المللی هامون ماحصل سدسازی‌های افغانستان و مدیریت نادرست منابع آب، فرسایش بادی در بستر تالاب و اراضی ملی گسترش یافت و نعمت بادهای ۱۲۰ روزه را به وضعیت آخرالزمانی تبدیل کرد.

تأخیر یک‌ساله در برگزاری انتخابات شوراهای محلی، که در پی تقدم زمانی انتخابات ریاست‌جمهوری رخ نموده، بیش از یک وقفه اداری ساده، مجالی تاریخی برای تأمل عمیق در ماهیت و کارآمدی نهادهای دموکراتیک محلی گشوده است. این فسحت زمانی، همچون استراحتگاهی در مسیر طولانی تکامل سیاسی جوامع، فرصتی بی‌بدیل برای بازنگری در بنیان‌های نظری و عملی مشارکت شهروندی و حکمرانی مدنی پیش روی ما قرار داده است. در این بستر، که هیچ قانون مکتوبی هنوز مشروعیت رسمی به این تأخیر نبخشیده، طیف‌های متنوع اجتماعی و سیاسی ناگزیرند خود را برای آزمونی جدی در عرصه کسب قدرت محلی آماده سازند.

در دشت‌های بی‌کران سیستان، جایی که باد صد و بیست روزه نه تنها خاک را به پرواز درمی‌آورد، بلکه گویا ارزش‌ها و آداب کهن را نیز با خود می‌برد، شاهد رویدادی بودیم که نشان از سقوط آزاد اخلاق در جامعه‌ای دارد که روزگاری سنگر احترام و کرامت انسانی بود.

زیاده‌خواهی طرف افغان به عنوان بالادست حوضه آبریز هیرمند و سرشاخه‌های اصلی این حوضه آبریز، موجب افزایش فرسایش بادی و گسترش کانون‌های بحرانی گرد و غبار شده است؛ با آغاز بادهای تابستانه منطقه که مدت زمان آن به ۱۷۰ روز در سال رسیده، منطقه سیستان را با سرعت بیش از ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت درمی‌نوردد.

اختلاف بر سر یک قطعه زمین در زابل که بنا بوده به مسجد تبدیل شود، اما در آن‌جا اسکلت خانه جوان بنا شده، نمونه‌ای بارز از تنش‌های عمیق‌تری است که جامعه ایران با آن مواجه است. این درگیری که در ظاهر محلی و اداری به نظر می‌رسد، لایه‌های پیچیده‌ای از تعارض میان نهادهای سنتی و مدنی، عدالت اجرایی و نگرانی از قطبی‌شدن اجتماعی را در خود نهان دارد.

دانشگاه زابل به عنوان مهم‌ترین نهاد علمی منطقه سیستان، می‌تواند نقشی حیاتی در مطالعه و ارائه راهکار برای چالش‌های منطقه‌ای ایفا کند. این دانشگاه که همواره در جلسات رسمی کشوری به عنوان مرکز پژوهشی بومی برای حل بحران‌های منطقه معرفی می‌شود، در موارد متعددی نظیر طرح "رویین‌تن‌سازی" با وزارتخانه‌های مختلف قراردادهای پژوهشی منعقد کرده است. با این حال، کمبود مطالعات جامع در زمینه پیامدهای سدسازی‌های افغانستان بر منطقه سیستان، نقطه ضعف آشکار در عملکرد این دانشگاه محسوب می‌شود.

سیستان و بلوچستان، با وجود برخورداری از ظرفیت‌های طبیعی و ژئوپلیتیک فوق‌العاده، همچنان با موانع جدی در مسیر توسعه روبروست. این استان پهناور، به‌عنوان دروازه ایران به آب‌های آزاد و همسایگی با دو کشور افغانستان و پاکستان، موقعیتی استراتژیک دارد که می‌تواند محور توسعه شرق کشور باشد.

در گرماگرم روزهای طاقت‌فرسای بهاری، مردمان سیستان و بلوچستان نه تنها با هجوم بی‌امان گرما دست و پنجه نرم می‌کنند، بلکه با معضل دیرینه و تأسف‌بار خاموشی‌های پیاپی نیز مواجه‌اند. در شرایطی که دمای هوا به مرزهای تحمل‌ناپذیر می‌رسد، صدای نفس‌های به شماره افتادۀ کولرها در سکوت خاموشی‌ها خفه می‌شود و زندگی به کابوسی جانکاه بدل می‌گردد. مگر چه میزان از سهم انرژی این سرزمین به مصرف می‌رسد که چنین سخاوتمندانه، برق را از مردمانش دریغ می‌دارند؟

معاهده آب هیرمند بین ایران و افغانستان در سال 1351 (1973 میلادی) امضا شد که بر اساس آن، افغانستان موظف است سالانه 820 میلیون متر مکعب آب را به ایران تحویل دهد. این معاهده مهمترین سند حقوقی بین‌المللی در خصوص تقسیم آب هیرمند است و مبنای حقوقی مطالبات ایران محسوب می‌شود.

در ماه ها و روزهای اخیر، شاهد رویدادهای قابل تأمل در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران بوده‌ایم که نشان‌دهنده نوعی دوگانگی در برخورد با حساسیت‌های مذهبی و فرهنگی اقوام مختلف کشور است. این رویدادها به خوبی نمایانگر سیاست‌های متناقض رسانه ملی در قبال مناطق مختلف کشور، به‌ویژه استان سیستان و بلوچستان است.