به گزارش دیار عیار، مدیرمسئول پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار در این جلسه که با حضور فعالان محیط زیست، معاون رئیس‌جمهور، معاونان و مشاوران رییس سازمان حفاظت محیط‌زیست برگزار شد، اظهار داشت: با توجه به شرایط کنونی و شرایط جنگی موجود و محاصره‌ای که اتفاق افتاده، قصد نداشتم در حوزه دیپلماسی آب سخ بگویم. اما با توجه به گسترش سدسازی‌های افغانستان و مشارکت ترکیه و قطر، چاره‌ای ندارم.
فرشید عابدی افزود: با توجه به شرایط اسف‌بار گردوغبار در سیستان، در حتل سپری کردن روزهای خوب سیستان هستیم. مادامی‌که سد بخش‌آباد به بهره‌برداری برسد، ما روزهای آخرالزمانی را در سیستان تجربه خواهیم کرد.
وی بیان کرد: اکنون در تالاب هامون حدود ۱۳۰ هزار هکتار خاستگاه گردوغبار داریم. آبی ورودی به تالاب هامونِ سابوری، تقریباً ۲۰۰ هزار، ۲۰۰ هزار هکتار از اراضی تالابی را مرطوب‌سازی می‌کند، و اگر رودخانه فراه رود مسدود شدد، قطعا ۲۰۰ هزار هکتار اراضی تالابی، به این ۱۳۰ هزار هکتار خاستگاه گردوغبار افزوده می‌شود. و با توجه به سامانه بند انحرافی کمال‌خان، ۱۵۰ هزار هکتار از اراضی کشاورزی هم به این میزان مساحت افزوده خواهد شد و سیستان فضایی برای زندگی نخواهد داشت.
عابدی گفت: از از دولت یازدهم تا کنون برای انتقال بحران زیست‌محیطی سیستان و شفاف‌سازی ابعاد هیدروپلیتیک، فعالیت کردیم، اما زبان ما الکن است. استدعا دارم که حضرت‌عالی، درک درستی به ارکان دیپلماسی آب اب منتقل کنید.
وی تصریح کرد: برای حل این مسئله، ابتدا باید استراتژی افغانستان در قبال مسئله آب را تعریف کنیم. در دوران جنگ سرد، شاهد یک رقابت بین ابرقدرت‌های بلوک شرق و غرب بودیم که برای افزایش ضریب نفوذشان در افغانستان، روی پروژه‌‌هایی آبی سرمایه‌گذاری می‌کردند و در این حوزه رقابت داشتند. اما در یکی دو دهه اخیر، شاهد یک تغییر پارادایمی در اسن حوزه هستیم. افغانستان به سمت هژمونی آب و جنگ آب سوق پیدا کرده است. “فاروق اعظم مشاور وزارت آب و انرژی افغانستان، عنوان کرده است که هر منبعی بدیل دارد، به جز آب. بنابراین ما می‌توانیم از این منبع به عنوان یک سلاح استفاده کنیم.”
مدیرمسئول دیار عیار یادآور شد: رویکرد هیدروپلیتیک افغانستان ابعاد متعدد و در هم‌تنیده‌ای دارد. ایران در ابعاد اجتماعی، سیاسی، امنیتی، اقتصادی و حقوقیِ رویکرد هیدروپلیتیک افغانستان، اهرم‌ها و ابزارهای فشار قابل‌اتکایی دارد که تا کنون اراده برای استفاده از آن‌ها نداشته است.
وی خاطرنشان کرد: زمانی‌که بند کمال‌خان آب‌گیری شد، وزارت آب و انرژی افغانستان خبری منتشر کرد و علناً اعلام کرد که ما قصد داریم ۴۹ هزار هکتار از اراضی گودزره را احیا کنیم و ۴۹ هزار خانواده‌ی پشتون را در آن نقطه اسکان دهیم. یکی از اهداف این پروژه‌ی آبی، مهندسی اجتماعی بود. قصد داشتند پشتون‌های ناقلِ جنوب خط دیورند را به موازات خطوط مرزی ایران و در ولایت نیمروز مستقر کنند. مادامی‌که گردوغبار موجب خالی شدن منطقه از سکنه شود، آن سوی مرز، شاهد سکونت
پشتون در ولایت نیمروز به امتدا مرز ایران خواهیم بود که در حوزه امنیت ملی محل ایراد است.
مدیرمسئول دیار عیار با اشاره به ابزارهای ایران در حوزه اقتصادی، مطرح کرد: افغانستان، کشوری محصور در خشکی‌ست و برای دسترسی به آب‌های آزاد و تامین‌کالاهای اساسی، نیازمند ایران و پاکستان است. با پاکستان که بر سر خط دیورند و مباحث امنیتی، درگیری‌ها و تنش‌های متعددی دارد. بنابراین تنها کریدور فعال در بخش حمل ونقل مسیر ایران است و به شدت به این کریدور نیازمند است. در شرایط صلح می‌توانیم از این اهرم بهره ببریم.
وی با اشاره به اهرم‌های ایران در بُعد حقوقی، گفت: علاوه بر معاهده دلتا، دو قطعنامه در سازمان ملل وجود دارد. که شامل قطعنامه ۱۳/۴۸ شورای حقوق بشر سازمان ملل و قطعنامه ۱۹ جولای سال ۲۰۲۲ مجمع عمومی سازمان ملل است. این دو قطعنامه، در عمل حقوق زیست‌محیطی را در دسته‌ی حقوق بشر قرار دادند، لذا سدسازی‌های افغانستان مصداق نقض حقوق بشر است. ما برای بهره‌گیری از این قطعنامه‌ها چه اقدامی کردیم؟ بدیهی‌ترین اقدامی که می‌توانستیم انجام دهیم، مطالعه‌ی پیامدهای زیست‌محیطی سدسازی‌های افغانستان بود. افغانستان بر روی تمام سرشبکه‌های حوضه‌ی آبریز هیرمند و هریرود، در حال سدسازی است که امنیت آبی، قضایی و زیست‌محیطی سیستان و خراسان رو به مخاطره انداخت.
عابدی اظهار کرد: سال ۵۱ که معاهده دلتا منعقد شد، سیستان جمعیتی بالغ بر ۵۰۰ هزار نفر داشت، جمعیت کنونی سیستان به رغم ارتقای سطح بهداشت و کاهش مرگ و میر نوزادان، ۴۰۰ هزار نفر برآورد می‌شود، یعنی نسبت به سال ۵۱، ۱۰۰ هزار نفر کاهش پیدا کرده است. طی این سال‌ها، سیستان همیشه آب‌شرب داشت، اما بحران معیشت و بحران زیست‌محیطی باعث شد که مهاجرت منفی داشته باشیم و هیچ‌گاه برای این موارد تدبیر نشد.
عابدی افزود: چاه‌نیمه‌های سیستان قبل از بند کمال‌خان ۱ میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعب آب داشت. ما چه کاری برای مرطوب‌سازیِ خاستگاه‌های گرد و عبار کردیم و اکنون داریم چه کاری انجام می‌دهیم؟
وی با اشاره به اینکه ۶۰ هزار بهره‌بردار کشاورزی در منطقه‌ی سیستان بیکار شدند، مطرح کرد: استدعا دارم‌که از ظرفیت صندوق ملی محیط‌زیست برای معیشت جایگزین هامون نشینان، تدبیر کنید.
فرشید عابدی اذعان کرد: دبیر کارگروه تالاب‌هامون، رئیس سازمان حفاظت، مدیریت و برنامه‌ریزی استان است؛ مدیرکل حفاظت محیط‌زیست سیستان و بلوچستان کجاست؟ ما در سیستان و بلوچستان، یک سند اجرایی داریم به‌نام سند اجرایی توسعه داریم که برای آن حدود ۱۱۴ همت، بودجه پیش‌بینی‌شده است. برای حوزه‌های ی راه و آب،حدود ۲۰ یا ۳۰ همت پیش‌بینی شده، آمل در حوزه‌ی محیط‌زیست قریب به ۱۸۰ میلیارد تومان در نظر گرفتتد که ۹۰ میلیارد تومان‌ش صرفاً خرید تجهیزات بوده و ۹۰ میلیارد تومان به دستگاه‌های متولی گردوغبار برای سه سال اختصاص یافته است.در سفر اخیرتان به سیستان و بلوچستان، در این حوزه رایزنی کردید، چانه‌زنی کردید، اصلاً این موضوع به شما منتقل شده بود؟ زمانی که ما نتوانیم بدیهیات را منتقل کنیم و در مورد آن تصمیم‌سازی کنیم، نمی‌توانیم مسئله را حل کنیم.
وی ادامه داد: همان‌گونه که بودن یا نبودن دفتر رودخانه‌های مرزی وزارت نیرو برای ما تفاوتی ندارد، [ستاد ملی] مقابل با گردوغبار هم برای ما بی‌معنی است. وجه تمایز بودن و نبودن این ستاد را درک نکردیم. اعتباراتش کجا هزینه می‌شود؟ چه کاری انجام می‌دهد؟ چه برنامه‌ریزی‌ای کرده؟ چه سند مطالعاتی را برای حال و اینده سیستان تدوین کرده است؟
عابدی مطرح کرد: اگر امکان تثبیت خاستگاه‌های گرد و غبار را ندارید، حداقل در تالاب قرق را اجرا کنید. چرای دام در تالاب، بزرگ‌ترین آسیب برای تالاب هستند.
وی گفت: محیط زیست استلن یک‌سری از کاروان‌های شتر را اخراج می‌کند و مجددا این‌کاروان‌ها، از دشت وارد تالاب می‌شوند، این یک چرخه باطل و یک اقدام پوپولیستی است. اگر این دام‌ها پلاک‌کوبی شدند؛ علیه صاحبان آنان، پرونده قضایی تشکیل دهید و اگر پلاک‌کوبی نشدند، مصداق دام قاچاق هستند و بایستی به نفع دولت مصادره شوند.
صاحب امتیاز پایگاه خبری دیار عیار بیان کرد: دیپلماسی آب، شامل فازهای حقوقی، سیاسی و امنیتی است. مادامی که بنده کمال‌خان آب‌گیری شد و حکام افغانستان، امکان هدایت و کنترل کل آب‌های حوضه آبریز ریز هیرمند را به دست آوردند، امنیت آبی ما به مخاطره افتاد. لذا ما از فاز حقوقی و سیاسی عبور کردیم و وارد فاز امنیتی شدیم، اینکه اونو صرفاً بخواهیم وزارت‌نیرو یا وزارت‌خارجه را درگیر کنیم، رسماً به نتیجه نمی‌رسیم. الزاما باید شعار در این زمینه اقدام کند.
عابدی تأکید کرد: کشورهای همسایه افغانستان به جز چین و تاجیکستان با این کشور تنش آبی دارند. اجماع بین‌المللی این کشورها، امکان اخذ تضامینی برای دریافت حقابه این رودخانه‌های مشترک را فراهم می‌کند.
مطالب مرتبط:
نامه سرگشاده مدیرمسئول دیار عیار به رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست
تکمیل سد بخش آباد پایان سیستان را رقم می‌زند
انصاری: وضعیت تالاب هامون نیازمند پیگیری همه‌جانبه و در سطح کلان است/ لاهیجان‌زاده: نقش دیپلماسی آب در گرفتن حقابه تالاب هامون اهمیت دارد
نامه سرگشاده جمعی از فعالان آب و محیط‌زیست سیستان و بلوچستان به رئیس سازمان محیط‌زیست
