مدیرمسئول پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار در جلسه با رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، به بررسی پیامدهای ابعاد متعدد و در هم‌تنیده سدسازی‌های افغانستان در حوضه آبریز هیرمند پرداخت. در این نشست، ضمن نقد نبود برنامه‌های عملیاتی موثر برای مرطوب‌سازی اراضی تالابی و مدیریت گردوغبار، بر ضرورت بازنگری در استراتژی‌های دیپلماسی آب و استفاده از اهرم‌های موجود برای اخذ حقوق ایران تأکید شد.

این روزها که بحران آب در سیستان به نقطه بحران رسیده و تکمیل سایر سدهای افغانستان بر روی دیگر سرشبکه‌های حوضه آبریز هیرمند، شرایط را به سمت وخیم‌تر شدن، سوق داده؛ هر صدایی که از تریبون‌های رسمی شنیده می‌شود، در میان ناامیدی مردم، پژواکی متفاوت دارد. پیشنهاد اخیر « فرهاد شهرکی» نماینده سیستان، مبنی بر خرید آب مازاد از افغانستان در صورت تأمین حقابه ۸۲۰ میلیون مترمکعبی سیستان، در نگاه اول ممکن است یک ایده‌ی نوآورانه برای عبور از بحران به نظر برسد؛ اما اگر نقاب مصلحت‌سنجی را کنار بزنیم، با واقعیت تلخی روبرو می‌شویم. این پیشنهاد، بیش از آن‌که گره‌ای از کار سیستان بگشاید، در حال گشودن گره‌های، دیپلماتیک، امنیتی و حقوقی، به ضرر منافع ملی ایران است.

یک پژوهشگاهِ مستقل در منطقه بحران‌زده‌ای مانند سیستان، صرفاً یک نهاد اداری نیست؛ بلکه باید مغز متفکر و دیده‌بان راهبردی منطقه باشد. اما آن‌چه امروز تحت عنوان پژوهشگاه زابل مشاهده می‌کنیم، فاصله‌ای معنادار با کارکردهای تعریف‌شده‌اش دارد. نقد ما به این مجموعه، نقد فرآیند مدیریتی‌ست که در قبال علت اصلی بحران سیستان، انفعال پیشه کرده است.

در بخشی از نامه سرگشاده آمده است: از این بابت که سرکارعالی را در قالب نامه سرگشاده مورد خطاب قرار دهم، پوزش می‌طلبم، از آنجایی که سفر شما به گونه‌ای برنامه‌ریزی شده بود که بنده و برخی از کنشگران دغدغه‌مند محیط‌زیست، روزنامه نگاران تخصصی این حوزه، متخصصان برجسته حوزه بیابان، گرد و غبار و دیپلماسی آب در جلسه با سرکارعالی حضور پیدا نکنند، بنابراین ذکر نکات و مطالبات به حق این سامان، در قالب نامه سرگشاده، تنها مسیر باقی مانده به نظر می‌رسید.

حضور «احمد مسعود» رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان و «محمد محقق» رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان در مراسم وداع با رهبر شهید در تهران، نشانه‌ای از یک سیگنال نمادین جهت تغییر پارادایم در سیاست خارجی ایران در قبال افغانستان است. اهمیت این حضور زمانی آشکارتر می‌شود که آن را با آیین وداع با «سید ابراهیم رئیسی» رئیس‌جمهور سابق مقایسه کنیم؛ مراسمی که در آن به هیئت جبهه مقاومت ملی افغانستان اجازه حضور داده نشد. اما در مراسم اخیر، نه تنها این حضور محقق شد، بلکه مجری برنامه نیز رسماً از آن‌ها تحت عنوان «هیئت عالی مقاومت افغانستان» یاد کرد.

سخنگوی وزارت امور خارجه در واکنش به پرسشی مبنی بر احداث سد بخش‌آباد سایر سدسازی‌‌های افغانستان گفت: بیان مواضع ما به این معنا نیست که به همین اکتفا می‌کنیم. بارها تأکید کرده‌ام که تأمین حق‌آبه ایران از هیرمند یکی از موضوعات ثابت و مهم دستور کار دستگاه دیپلماسی است. این موضوع صرفاً به وزارت امور خارجه مربوط نمی‌شود و ما بخشی از یک سازوکار و کارگروه بین دستگاهی هستیم که با دقت موضوع را رصد می‌کند. وزارت نیرو بخش بسیار مهم این روند است.

حکومت طالبان براساس رویکرد هیدروپلیتیک خود، اقدام‌به روایت‌سازی جعلی کرده که افکار جهانی را با خود همراه کند تا به بهانه خشکسالی و ... حقابه رودخانه هیرمند را نپردازد، وزیر صنعت و تجارت طالبان در سیستان نیز در همین چارچوب سخن گفت، اما فاجعه بزرگتر اینجا بود که کانال رسمی استانداری سیستان و بلوچستان به نشانه‌ی تایید سخنان وزیر طالبان، ویدئو ادعای وی را منتشر کرد! تا ناخواسته در زمین هیدروپلیتیک افغانستان بازی بخورد.

نورالدین عزیزی، وزیر صنعت و تجارت افغانستان در سفر به سیستان برای توافق پیرامون احداث مسیر دوم‌ مرز میلک، افزایش مراودات مرزی و بهره‌برداری بیشتر از بندر چابهار به سیستان سفر کرده بود در مواجهه با مطالبه تأمین حقابه ایران از رودخانه هیرمند، خشکسالی افغانستان را عامل عدم پرداخت حقابه سیستان دانست و عنوان کرد که خدای ناخواسته دشمنی و انگیزه‌ای برای انحراف مسیر آب نداریم؛ آنچه جریان دارد، یک وضعیت طبیعی ناشی از خشکسالی شدید است!