فیدر ۲, از سال ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۵، تمامی مراحل قانونی خود را پیموده، از تصویب مجلس شورای اسلامی عبور کرده، ماده ۲۳ سازمان برنامه و بودجه را از آن خود ساخته و در ردیف‌های ملی بودجه کشور جای گرفته است. با این همه، آنچه بر سرنوشت این طرح سایه افکنده، نه غیبت مشروعیت قانونی، بلکه غیبت اراده‌ای پیوسته برای اجراست، غیبتی که نشان می‌دهد قانون به‌تنهایی هرگز کافی نیست تا زیرساختی را از کاغذ به واقعیت بکشاند.

بحران آب در سیستان و بلوچستان دیگر گرفتاریِ صرفاً زیست‌محیطی نیست، به مسئله‌ای امنیتی و اجتماعی بدل شده است. در استانی که سیلاب‌هایش به دریا می‌ریزند و روان‌آبش راهی خاک همسایه می‌شود، اما مردمش همچنان تشنه‌اند، پرسش بنیادین این است که متولیان آب چه کرده‌اند؟ بخش مهمی از پاسخ در شیوهٔ واگذاری طرح‌ها به شرکت آب نیرو نهفته است. شرکتی وابسته به وزارت نیرو که پروژه‌های استانی را با هزینه‌ای به‌مراتب فراتر از برآورد آب منطقه‌ای در اختیار گرفته، بی‌آنکه نظارتی بر آن باشد یا پاسخگویی‌ای در قبال تأخیرها و افزایش بی‌رویهٔ بودجه از آن مطالبه شود.

در ادبیات مدیریت آب کشور، و به‌ویژه بخش مرتبط با سیستان و بلوچستان، با واژه‌ای مواجهیم که کارکردی فراتر از یک اصطلاح فنی یافته است: اضطرار. لوله‌گذاری های اضطراری، آب شیرین کن اضطراری، طرح تأمین آب شرب اضطراری، انتقال آب تهلاب و گودالی در دل چاه نیمه، فهرستی بلند از پروژه‌هایی که همگی زیر یک چتر واحد تعریف شده‌اند و دست‌کم تا این لحظه، از رسیدن به سرانجامی روشن و هدف تعیین شده باز مانده‌اند. آنچه این نوشته در پی آن است، نه انکار ضرورت واقعی برخی از این طرح‌ها، بلکه پرسش از سازوکاری است که چگونه یک کلمه، مسیر پرسشگری را می‌بندد و مسئولیت را از دوش نهادها برمی‌دارد.

سخنگوی صنعت آب گفت: در طول تاریخ، اصلی‌ترین منبع تأمین آب منطقه سیستان، حوضه آبریز هیرمند بوده است. حدود ۹.۵ میلیارد متر مکعب آب از این حوضه جریان می‌یافت که تمام زندگی مردم به آن وابسته است. بنابراین، جمهوری اسلامی هرگز از حقابه قانونی خود عقب‌نشینی نخواهد کرد؛ چراکه حیات منطقه به این آب گره خورده است.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان در واکنش به پرسشی در خصوص چرایی عدم تأمین آب منطقه ۱۴ زیباشهر گفت: ما تعهدی برای تأمین آب منطقه ۱۴ ندادیم. شهر زاهدان ظرفیت توسعه ندارد؛ ظرفیت کنونی آب، پاسخگوی نیاز جمعیت کنونی زاهدان نیست، مگر این‌که شاهد افزایش ظرفیت باشیم.

نماینده سیستان در مجلس شورای اسلامی گفت: سازمان حفاظت محیط‌زیست با استفاده از همه ظرفیت‌های حقوقی و دیپلماتیک، از جمله کنوانسیون رامسر و سایر سازوکارهای بین‌المللی، موضوع تأمین حقابه زیست‌محیطی هامون را با جدیت پیگیری کند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سیستان و بلوچستان، با تأکید بر ضرورت اجرای طرح احیا و تعادل‌بخشی آب‌های زیرزمینی گفت: با توجه به تداوم خشکسالی، کاهش بارندگی و افت مستمر سطح آبخوان‌ها، اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف و کنترل برداشت از منابع آب زیرزمینی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

قطعی‌های مکرر و طولانی آب در محله‌های مختلف زاهدان، آن هم در روزهایی که دمای بسیاری از نقاط سیستان و بلوچستان به مرز ۵۰ درجه سانتی‌گراد رسیده، زندگی شهروندان را با مشکلات جدی روبه‌رو کرده است. گزارش میدانی ایلنا از مناطق مختلف شهر نشان می‌دهد در برخی محله‌ها آب از ظهر تا نیمه‌شب و حتی تا بامداد روز بعد قطع می‌شود.

خبر ورود مدیرعامل هلدینگ ماهان به سیستان و احتمال حضور آن‌ها در عرصه کشاورزی این منطقه، با اعلام دو تن از نمایندگان مجلس، بار دیگر مرز باریک میان امید به توسعه و تهدید معیشت محلی را پیش کشیده است.

این روزها بحث تفویض اختیارات به استان‌ها با جدیت دنبال می‌شود، اما در سیستان و بلوچستان، فرصت‌سوزی‌های پنهان در ساختار مدیریت پروژه‌های حیاتی همچون طرح‌های آبرسانی، این رویکرد را با چالشی جدی مواجه کرده است. استاندار محترم تاکنون از ظرفیت‌های موجود برای ایجاد تحول بهره کافی نبرده و متأسفانه گرفتار نوعی شعارزدگی شده است. با این حال، برای آنکه استان در مسیر درستی حرکت کند، لازم است تا چند توصیه اساسی که شاید از دید مشاورانش پنهان مانده، به ایشان یادآور شوم.