مدیرمسئول پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار در جلسه با رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، به بررسی پیامدهای ابعاد متعدد و در هم‌تنیده سدسازی‌های افغانستان در حوضه آبریز هیرمند پرداخت. در این نشست، ضمن نقد نبود برنامه‌های عملیاتی موثر برای مرطوب‌سازی اراضی تالابی و مدیریت گردوغبار، بر ضرورت بازنگری در استراتژی‌های دیپلماسی آب و استفاده از اهرم‌های موجود برای اخذ حقوق ایران تأکید شد.

این روزها که بحران آب در سیستان به نقطه بحران رسیده و تکمیل سایر سدهای افغانستان بر روی دیگر سرشبکه‌های حوضه آبریز هیرمند، شرایط را به سمت وخیم‌تر شدن، سوق داده؛ هر صدایی که از تریبون‌های رسمی شنیده می‌شود، در میان ناامیدی مردم، پژواکی متفاوت دارد. پیشنهاد اخیر « فرهاد شهرکی» نماینده سیستان، مبنی بر خرید آب مازاد از افغانستان در صورت تأمین حقابه ۸۲۰ میلیون مترمکعبی سیستان، در نگاه اول ممکن است یک ایده‌ی نوآورانه برای عبور از بحران به نظر برسد؛ اما اگر نقاب مصلحت‌سنجی را کنار بزنیم، با واقعیت تلخی روبرو می‌شویم. این پیشنهاد، بیش از آن‌که گره‌ای از کار سیستان بگشاید، در حال گشودن گره‌های، دیپلماتیک، امنیتی و حقوقی، به ضرر منافع ملی ایران است.

سخنگوی صنعت آب گفت: در طول تاریخ، اصلی‌ترین منبع تأمین آب منطقه سیستان، حوضه آبریز هیرمند بوده است. حدود ۹.۵ میلیارد متر مکعب آب از این حوضه جریان می‌یافت که تمام زندگی مردم به آن وابسته است. بنابراین، جمهوری اسلامی هرگز از حقابه قانونی خود عقب‌نشینی نخواهد کرد؛ چراکه حیات منطقه به این آب گره خورده است.

سخنگوي وزارت خارجه کشورمان ديروز در پاسخ به سؤالي درباره به رسميت شناخته شدن حکومت خودخوانده طالبان در افغانستان گفت: «موضوع شناسائي رسمي دولت افغانستان شرايطي دارد که در مسير آن قرار داريم اما روابط اقتصادي خود را تا آن زمان به اين موضوع گره نخواهيم زد».

حضور «احمد مسعود» رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان و «محمد محقق» رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان در مراسم وداع با رهبر شهید در تهران، نشانه‌ای از یک سیگنال نمادین جهت تغییر پارادایم در سیاست خارجی ایران در قبال افغانستان است. اهمیت این حضور زمانی آشکارتر می‌شود که آن را با آیین وداع با «سید ابراهیم رئیسی» رئیس‌جمهور سابق مقایسه کنیم؛ مراسمی که در آن به هیئت جبهه مقاومت ملی افغانستان اجازه حضور داده نشد. اما در مراسم اخیر، نه تنها این حضور محقق شد، بلکه مجری برنامه نیز رسماً از آن‌ها تحت عنوان «هیئت عالی مقاومت افغانستان» یاد کرد.

در غیاب یک برنامه مدون و راهبردی در حوزه آب، طبیعی است که دیپلماسی رسانه‌ای کشور نیز در قبال تحولات مرتبط با اقدامات حکومت طالبان در افغانستان، از انسجام و شفافیت لازم برخوردار نباشد. از این‌روی دست‌کم ضروری است میان اصحاب رسانه، تحلیلگران و کنشگران این عرصه، گفتمانی سنجیده و مسئولانه شکل گیرد تا مواجهه با چنین رخدادهایی از سطح واکنش‌های مقطعی فراتر رفته و در مسیر فهمی دقیق‌تر و رویکردی مؤثرتر قرار گیرد.

در سال های اخیر ضعف ساختاری و مدیریتی وزارت نیرو و نهادهای محلی آبی در سیستان‌ و بلوچستان، موجب شده است تا این دستگاه‌ها از شناخت درست و به‌روز نسبت به تحولات فرهنگی، اجتماعی و فنی آن‌ سوی مرز، یعنی در افغانستان بازمانند. این عقب‌ماندگی دانشی و ارتباطی سبب شده کارشناسان و مدیران ایرانی نتوانند چشم‌اندازی روشن و راهبردی برای آینده‌ی آب در منطقه ترسیم کنند.

عطاالله اکبری معاون عمرانی استاندار سیستان و بلوچستان در بازدید از سد جریکه، با دستاوردسازی مجدد، ورود سیلاب به منطقه را ماحصل گفتمان و دیپلماسی محلی عنوان‌ کرد؛ اظهار نظر اکبری، ادعای نماینده سیستان را نقض کرد.

معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار  با تأکید بر ضرورت عبور از روندهای کند اداری و حرکت به سمت اقدام عملی، تسریع در اجرای تفاهم‌نامه همکاری‌های اقتصادی با ولایت نیمروز افغانستان را یک اولویت راهبردی برای استان دانست و اعلام کرد: تعیین تکلیف احداث پل دوم مرز میلک و بهره‌برداری از دستگاه ایکس‌ری حداکثر تا پایان بهار سال آینده باید به نتیجه برسد.

استراتژی افغانستان در قبال مسئله آب منجر به سدسازی‌های گسترده و احداث کانال‌های انحراف و انتقال آب در مسیر رودخانه‌های حوضه آبریز هیرمند به عنوان منابع اصلی تغذیه تالاب بین‌المللی هامون شده است.