وقتی کرسی به عادت بدل می‌شود/ درنگی در حال‌وروز تئاتر ایرانشهر
وقتی کرسی به عادت بدل می‌شود/ درنگی در حال‌وروز تئاتر ایرانشهر
این روزها در ایرانشهر، صحنه‌ای که روزگاری با شور و همدلی آراسته می‌شد، آرام‌آرام رنگ می‌بازد. هنرمندانی که پیش‌تر دست در دست هم، تئاتر این شهر را به رقیبی جدی برای تئاتر زاهدان بدل کرده بودند، اکنون روبه‌روی یکدیگر ایستاده‌اند و تماشاگر فروریختن آن همدلی‌اند. سقوط تئاتر معمولاً با خاموشی چراغ‌ها آغاز نمی‌شود. آغازش آن لحظه است که میان اهل صحنه، اعتماد جای خود را به گمان می‌دهد.

منتقدانِ وضع موجود انگشت اشاره را به‌سوی رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان گرفته‌اند. او در دوره‌ای نقشی ارزنده در بالندگی تئاتر ایرانشهر داشته و این حق او را نمی‌توان و نباید نادیده گرفت. اما اکنون گروهی بر این باورند که ناظر و تسهیل‌گر، خود به میدان بازی آمده است. اثری به نام دیگران بر صحنه می‌رود و داوری در نهایت به سود برخی و به زیان برخی دیگر می‌شود. اثبات چنین ادعایی دشوار است و این یادداشت نیز در مقام صدور حکم نیست. اما نکته همین‌جاست که وقتی جمعی از هنرمندان به این باور می‌رسند که عدالت در هنر جایی ندارد، دیگر داوری درباره درستی یا نادرستی ادعا، کارِ اصلی را نمی‌کند. بی‌اعتمادی خودْ زخمی است که پیش از هر اثبات و انکاری کارش را کرده است. گروه‌های تئاتر ماه‌ها رنج می‌برند تا اثری را به صحنه برسانند و توقعی بحق دارند که قضاوت نهایی از توصیه و گرایش و نفوذ پیراسته باشد. اینکه یک نمایش در زمان اجرا با نام دیگری در جشنواره شرکت کرده و پس از انتخاب، نام ها تغییر کند و نام رییس اداره بر آن بنشیند، با هیچ معیار اخلاقی همخوانی ندارد و با ذات هنر و هنرمند ناسازگار است.جایی که بی اعتمادی به برگزارکنندگان جشنواره از بین رود، تعطیلی تئاتر دیری نمی‌پاید.

تئاتر ایرانشهر امروز بی‌هویت شده، اما هنوز زنده است و نفس می‌کشد. نگرانی راستین از روزی است که این چراغِ کم‌سو نیز خاموش شود و گروه‌ها ناچار شوند برای هر اجرا، در کوی و برزن به جست‌وجوی بازیگر و عوامل برآیند.

اینجا پرسش اصلی از شخص به جایگاه می‌رسد. ده سال بر یک کرسی نشستن، هرچند با نیتی نیک و کارنامه‌ای درخور، در عمر یک مدیریت زمانی بس دراز است. مدیران در عرف اداری معمولاً پس از چهار یا پنج سال جابه‌جا می‌شوند، و این رسم بی‌حکمت نیست. دوره‌های کوتاه‌تر از مدیر در برابر تکرار و فرسودگی محافظت می‌کنند و از مجموعه در برابر به‌روزمرگی و عادت. پس از ده سال، حتی پرانگیزه‌ترین مدیر نیز چشمش به چشم‌اندازِ ثابتِ پشت پنجره عادت می‌کند، و شهر و هنرمندانش نیز به چهره‌ای ثابت در پشت میز. نارضایتی بخشی از گروه‌ها از عملکرد این اداره، پیش از آنکه ریشه در ضعف فردی داشته باشد، در درازای همین دوره مدیریتی ریشه دارد. این نارضایتی نشانه‌ای است که کمتر از شخص و بیشتر از ساختار سخن می‌گوید.

وظیفه اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان سیستان و بلوچستان در این میان سنگین‌تر شده است. رئیس اداره این شهرستان از چهره‌های فرهنگی شناخته‌شده است. نامش بارها برای معاونت در مرکز استان بر سر زبان‌ها افتاده و از نزدیکان مدیرکل شمرده می‌شود. اما همین نزدیکی نباید مانع تصمیمی شود که مصلحت هنر می‌طلبد. اداره کل خود با کمبود نیروی انسانی برای تصدی ریاست ادارات شهرستان‌ها دست‌به‌گریبان است و در برخی شهرهای نوپا ناچار از سایر ادارات نیرو به عاریت می‌گیرد. این یعنی شهرهایی هستند که به رئیسی از تبار خودِ بدنه فرهنگ و ارشاد نیازمندند. و چه گزینه‌ای شایسته‌تر از کسی که پس از ده سال خدمت در یک شهر، تجربه‌ای اندوخته و دانشی ورزیده، و می‌تواند آن را در بستری تازه به کار بندد.

چنین جابه‌جایی برای هر دو سو مایه نفع است. او در شهری دیگر نَفَسی تازه می‌یابد و تجربه‌اش را در بستری نو می‌آزماید، و اداره ایرانشهر نیز فرصت می‌یابد تا چهره‌ای دیگر بر آن کرسی بنشیند و روحی تازه در کالبد هنر این شهرستان بدمد. بی‌اعتنایی به صدای منتقدان هرگز به سود هنر نبوده است و بی‌گمان ادامه این وضع آسیب‌هایی جبران‌ناپذیر بر پیکر تئاتر ایرانشهر خواهد زد. یک جابه‌جایی سنجیده می‌تواند حرمت‌ها را پاس بدارد و در همان حال فرصتی برای ترمیم همدلی و بازگشت یکدستی به این صحنه بگشاید.