باغ پسته و گردو سال‌ها زمان می‌خواهد تا به بار بنشیند و در تمام این سال‌ها باید بی‌وقفه آبیاری شود. چاهک‌های سطحی چنین اطمینانی نمی‌دهند. کشاورز سیستانی این را خوب می‌داند و به همین دلیل با همین آب اندک محصولات فصلی می‌کارد، یعنی چیزی که با آنچه آب می‌تواند تضمین کند همخوان است. پس اگر تنها منبع پایدار برای چنین باغی چاه‌نیمه‌هاست، باید پرسید این آب قرار است از سهم چه کسانی برداشته شود؟ کشاورزانی که خشکسالی بیکارشان کرده و خانواده‌هایی که به ناچار کوچ کرده‌اند، پیش از هر کس دیگر در این آب سهم دارند.
اما بخش کمتر دیده‌شده‌ی ماجرا این است که چاه‌نیمه‌ها خودش بزرگ‌ترین مصرف‌کننده‌ی آبِ خود را دارد: آفتاب. بر اساس برآوردهایی که مطرح می‌شود، سالانه سیصد تا چهارصد میلیون مترمکعب آب در این مخازن تبخیر می‌شود. آب این همه مسیر را می‌آید تا به چاه‌نیمه‌ها برسد و بخش بزرگی از آن بی‌آنکه به کسی برسد از دست می‌رود. در حالی که همه بر سر تقسیم باقی‌مانده بحث می‌کنند، کمتر کسی می‌پرسد چرا این‌همه آب هدر می‌رود.
اینجاست که نقش نمایندگان اهمیت پیدا می‌کند. نماینده کسی است که در جایی صحبت می‌کند که مردم حضور ندارند. او می‌تواند دو کار کاملاً متفاوت انجام دهد: یا به رقابت بر سر آبِ موجود دامن بزند، یا سرمایه‌گذاران بزرگ را به سمت ساختن آبِ تازه هدایت کند. گزینه‌ی دوم هم عاقلانه‌تر است و هم عادلانه‌تر. سرمایه‌گذاری که حاضر باشد در مهار تبخیر هزینه کند، آبی را به دست می‌آورد که از هیچ‌کس گرفته نشده است. او می‌تواند از آن برای کشت‌های خود بهره ببرد و مازادش را به کشاورزان منطقه بفروشد. به این ترتیب سرمایه‌گذار سود می‌برد، کشاورز محروم نمی‌شود و منطقه از کوچ و خالی‌شدن نجات پیدا می‌کند.
شاید پرسیده شود که چنین طرحی شدنی است یا نه. این پرسش را باید کارشناسان مستقل پاسخ دهند: درباره‌ی روش‌های فنی، هزینه‌ها، اثرات زیست‌محیطی و شفافیت قراردادها. اما همین‌که این گفتگو آغاز شود، گامی به جلو است. کار نماینده این است که چنین پرسش‌هایی را وارد میز مذاکره کند و پیگیر بماند، نه آنکه در برابر طرح‌های ناکافی سکوت کند یا از آنها حمایت کند.
سیستان سرزمین مرزی است و مرز را مردم حفظ می‌کنند. هر خانواده‌ای که می‌رود، بخشی از این پشتوانه کم می‌شود. شصت هکتار باغ، هرقدر هم پرشکوه باشد، تنها اندکی از نیروی کار منطقه را جذب می‌کند. معیار هر طرحی برای این دیار باید روشن باشد: چند خانه را آباد نگه می‌دارد و چند نفر را از رفتن بازمی‌دارد؟
آبی که امروز در چاه‌نیمه‌ها به آسمان می‌رود، سرمایه‌ای است که می‌شد برای مردم نگه داشت. سؤال این است که چه کسی قرار است آن را نجات دهد، و نمایندگان مردم چقدر برای این کار تلاش می‌کنند.
