سی‌و‌پنجمین دوره جشنواره تئاتر سیستان و بلوچستان با پرده‌ای از ابهام و اعتراض به پایان رسید. جشنواره‌ای که قرار بود برآیند یک‌سال تلاش هنرمندان عرصه نمایش استان باشد، این بار با خلأ عجیبی در رأس جدول برگزیدگانش به اختتام رسید، خلأیی که شاید نماد بارزی از بحران عمیق‌تر مدیریتی باشد که در سال‌های اخیر دامنگیر این حوزه هنری شده است.

طرح استیضاح وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که با جمع‌آوری امضای نمایندگان مجلس کلید خورده است، اگرچه در بخشی از انگیزه‌های آن می‌توان رگه‌هایی از محاسبات سیاسی و کینه‌توزی تندروان مجلس را به واسطه اکران آثار سینمایی موفق و اجتماعی‌محور یافت، اما در مجموع گواه بر ناکارآمدی‌های عمیق و ساختاری است که عملکرد این وزیر را محل نقد جدی قرار می‌دهد.

بحران آب سیستان دیگر صرفاً یک معضل محلی نیست؛ این بحران به جنگ خاموش آبی تبدیل شده است که در آن طالبان با نقض معاهده ۱۳۵۱، حق آبه ایران از رودخانه هیرمند را قطع کرده و در عین حال با روایت‌سازی هوشمندانه، توانسته است خود را در جایگاه محق نشان دهد. اما آنچه در این معادله پیچیده بیش از همه به چشم می‌آید، ناکامی فاحش دستگاه‌های مسئول ایران در تولید روایت رقیب و انتقال واقعیت‌های تلخ سیستان به افکار عمومی جهانی است.

در گستره تمدن بشری هیچ مفهومی چون خون بار نمادین و قداستی نیافته که همزمان منبع حیات و منشأ تفرقه باشد. این ماده حیات‌بخش که در رگ‌های هر انسانی جریان دارد، از دیرباز فراتر از کارکرد بیولوژیک خود، به نمادی از هویت، شرافت و تداوم نسل بدل شده است. از تمدن‌های کهن مصر و بین‌النهرین تا فلات ایران و شبه‌قاره هند، باور به انتقال فضیلت‌ها و خصایص روحی از طریق خون پدر، بنیان نظام‌های طبقاتی را شکل داده و مشروعیت الهی را برای حکمرانان رقم زده است. این انگاره که امروزه در محک آزمون‌های ژنتیک مردود شناخته شده، همچنان سایه سنگین خود را بر جوامع بشری، به ویژه در بسترهای فرهنگی سنت‌زده چون سیستان، گسترده نگه داشته است.

سند توسعه سیستان و بلوچستان که بدون مشارکت کارشناسان مستقل و نهادهای مدنی به هیأت دولت ارائه شده، بیش از آن‌که نقشه‌ راه توسعه باشد، بازنمایی روشنی از رویکرد ناکارآمدی است که دهه‌هاست این استان را در دام توسعه‌نیافتگی نگه داشته است.

گروهک‌هایی نظیر جیش‌الظلم برای همراه کردن جامعه محلی و یارگیری از میان جوانان، نیاز به توسعه نیافتگی سیستان و بلوچستان دارد، در این راستا به بهانه مبارزه برای احقاق حق جامعه بلوچ، با ایجاد شائبه تغییر ترکیب جمعیتی و انجام اقدامات تروریستی، گروگانگیری و آسیب زدن به کارگاه‌های عمرانی، از طریق فرار سرمایه و ایجاد جو روانی به دنبال کُند کردن روند توسعه هستند.

«طایفه گرایی» همچون خوره به جان سیستان و بلوچستان افتاده و فضای اجتماعی این سامان را به سوی تشدید ناهمدلی و شعله ور کردن مناقشات طایفه ای سوق می‌دهد. طایفه گرایی در روزگار درازدامن حاکمیت سنت، دوره ای طولانی که در سیستان و بلوچستان تا روزگار سلطنت پهلوی اول به شیوه ای بلامنازع استمرار داشت، در چارچوب شرایط آن زمانه دارای کارویژه هایی خاصه در زمینۀ برقراری امنیت برای اعضای طوایف بود.

هفت سال از عمر یک سرمایه‌گذار برای رفع تصرف غیرقانونی یک کارمند دولتی. این جمله تنها یک آمار نیست، بلکه روایت تلخی است از چگونگی تضییع فرصت‌های توسعه در استانی که بیش از هر زمان دیگری به رونق اقتصادی نیاز دارد. ماجرای غلام‌نبی عابدی، سرمایه‌گذار بخش خصوصی که قصد داشت در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر و تولید برق از باد سرمایه‌گذاری کند، نمونه‌ای عینی از بحران ساختاری است که سیستان را در دام خود گرفته و هر روز عمیق‌تر می‌کند.

نماینده ولی فقیه در سیستان و بلوچستان پس از انتخاب نعیم پناه به عنوان سرپرست شهرداری زاهدان در جلسه با اعضای شورای شهر، ضمن طرح این پرسش که چرا شورای شهر به جای ارتقای مدیریتی، سطح مدیریتی را تنزل داده است؟ عنوان کرد که "در شرایط بحرانی باید مدیری قوی‌تر از قبلی انتخاب شود و اگر شهردار نتوانسته پاسخگو باشد، معرفی معاون او به‌عنوان جایگزین، به‌نوعی کاهش سطح مدیریتی است. " این ایراد در انتصاب استاندار، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان و ... وارد است.

در آیین تشییع جنازه ملا کمال، مولوی کرد از چهره‌های شاخص مذهبی بلوچستان‌ با تجلیل از منش والای آن مرحوم، در سخنان خویش مردمان این سامان را ملت بلوچ خواند. این تعبیر هر چند ممکن است برخاسته از بی‌توجهی به بار معنایی آن باشد یا از روی قصد به کار رفته باشد، شایسته تأمل است. باید دانست که واژگان، حاملان معنا هستند و به‌کارگیری نابجای آنان، ناخواسته آب به آسیاب اندیشه‌های تجزیه‌طلب می‌ریزد و حریم تمامیت ارضی ایران عزیز را نشانه می‌رود.