در سال‌های اخیر، شاهد تلاش‌های گسترده‌ای برای ساماندهی فضای فرهنگی استان‌های محروم کشور بوده‌ایم. قرارگاه فرهنگی سیستان و بلوچستان به عنوان یکی از این تجربه‌های نهادی، در تقاطع دو گفتمان متفاوت قرار دارد؛ از یک سو ادعای ایجاد نظام هماهنگ و راهبردی برای مدیریت فرهنگ در یکی از حساس‌ترین مناطق جغرافیایی ایران و از سوی دیگر، واقعیت پیچیده اجرایی که همواره فاصله‌ای میان طراحی نهادی و عملکرد واقعی ایجاد می‌کند.

برگزاری «شب فرهنگ و هنر سیستان و بلوچستان» در تالار وحدت تهران، اگرچه در ظاهر حکایت از دغدغه‌ای والا برای معرفی گنجینه‌های فرهنگی این خطه دارد، اما در عمل، به تجلی‌گاهی برای تکرار برنامه‌هایی فرسوده و خالی از روح خلاقیت بدل گشته است. این رویدادها، که عمدتاً توسط اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان و برخی نهادهای دولتی دیگر سازمان می‌یابند، بیش از آنکه پنجره‌ای به سوی تنوع و اصالت فرهنگی بگشایند، آیینه‌ای از تشریفات خشک و قالبی هستند که سال‌هاست بدون کوچک‌ترین تحولی تداوم یافته‌اند.

جشنوارۀ شعر و داستان چندزبانه در زاهدان، با همۀ حواشی پررنگ، رویدادی است که جای تأمل و واکاوی ژرف دارد. از سپیده‌دم تاریخ این دیار، مسئلۀ برگزاری شب‌های شعر به زبان‌های گوناگون فارسی، سیستانی (گویش) و بلوچی همواره مطرح بوده، اما این بار اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان با افزودن حوزۀ داستان به این عرصه، بر آن شده تا این شب را به رویدادی به‌یادماندنی مبدل سازد؛ رویدادی که از هر سو با پرسش‌ها و شگفتی‌های بی‌شماری همراه گشته است.

سالی دیگر به پایان راه رسید و زمان، صفحات تقویم را به آهستگی ورق زد، اما این بار، جشن سینما در سرزمین ما برپا نشد. گویا چراغ هنر هفتم، رفته‌رفته در خاموشی فرو می‌رود و سایه فراموشی، قد بلند آفریدگران سینما را در خود می‌پیچد.

نشست قرارگاه فرهنگی سیستان و بلوچستان با محوریت انسجام‌بخشی به برنامه‌های فرهنگی، با حضور علیرضا شهرکی، معاون سیاسی و اجتماعی استانداری، و مهرداد عرب‌اول، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان، برگزار گردید. در این محفل رفیع، سخنان ارزشمند و درخور تأملی ایراد شد که حکایت از وقوف کامل مدیران ارشد استانی بر جایگاه رفیع و خطیر مسائل فرهنگی داشت. گویی همگان بر این امر واقف بودند که فرهنگ، سنگ بنای هویت جامعه و سپر استوار امنیت اجتماعی است و عدالت‌محوری و پرهیز از موازی‌کاری، کلید گشایش گره‌های فروبسته‌ی این دیار است.

در آستانه هفته دولت، زمانی که نهادهای اجرایی عملکرد خود را به محک آزمون می‌گذارند، نگاه‌ها بیش از پیش به سوی دستگاه‌هایی معطوف می‌شود که مأموریت رسالت‌گرای خود را با مسئولیت اجتماعی پیوند داده‌اند. اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان، به منزله نهادی که بر دوش خود بار سنگین هدایت جریان‌های فکری و هنری این خطه از میهن اسلامی حمل می‌کند، در این میان جایگاهی ویژه و انتظاری مضاعف دارد.

حوزه سینما و تولید فیلم، به‌ویژه در استان‌ها، همواره با چالش‌های متعددی روبه‌رو بوده است. در این میان، «شورای فیلم» به عنوان نهادی که قرار است متولی سامان‌بخشی به این فرآیند، توزیع عادلانه منابع و حمایت از آثار ارزشمند باشد، نقشی کلیدی ایفا می‌کند. اما زمانی که این شورا نه بر پایه خرد جمعی و تخصص، که بر مبنای روابط، اهداف نامشخص و تصمیم‌گیری‌های سلیقه‌ای تشکیل شود، نه تنها به نتیجه مطلوب نمی‌انجامد، که خود به عاملی برای تضعیف بیشتر اعتماد و اتلاف بودجه‌های فرهنگی تبدیل می‌شود.

در پی انتشار یادداشت این جانب در نقد عملکرد ساختار اداری فرهنگ و ارشاد اسلامی استان و اشاره به قهقرایی شدن آن، برخی دوندان با این استدلال که «سابق بر این نیز چنین ساختاری وجود داشته و ارتباطی به مدیریت کنونی ندارد» با نگارنده تماس حاصل نمودند. همین امر بذل توضیحاتی مبسوط و شفاف را ضروری می سازد

مسئله تخصیص اعتبارات فرهنگی و هنری در نظام اداری کشور، بویژه در سیستان و بلوچستان، دارای پیچیدگی‌های بنیادینی است که ریشه در عدم تعادل میان مرکز و استان ها و نیز نبود شناخت عمیق از ضرورت‌های منطقه‌ای دارد. آن‌چه در طول سال‌های اخیر در حوزه اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی این استان مشاهده شده، نشان‌دهنده ابهامات ساختاری در فرآیند تعیین مصارف بودجه و انتخاب نهادهای فرهنگی مجاز به عقد قرارداد است.

در پهنه‌ی گسترده‌ی فرهنگ و اندیشه، آنچه روح یک سرزمین را معنا می‌بخشد، نه مرزهای جغرافیایی آن، که جوهره‌ی فرهنگی و ژرفای تاریخی آن است. سیستان و بلوچستان، این گنجینه‌ی ارزشمند فرهنگی ایران زمین، سرزمینی است که تاریخ کهن آن با اسطوره‌های پهلوانی و هویت اصیل ایرانی پیوندی ناگسستنی دارد. اما امروز، این میراث گرانبها در معرض آسیبی جدی قرار گرفته که ریشه‌ی آن را باید در نگرش و عملکرد متولیان فرهنگی استان جستجو کرد.