سخنان تازه آیت‌الله محامی، امام جمعه زاهدان، درباره ناکامی مدیران بومی در گشودن گره‌های معیشتی سیستان، پرده از حقیقتی تلخ برداشت که سال‌هاست در سکوت فرو خورده شده است. این سخنان فارغ از هر داوری، دریچه‌ای است به سوی واقعیتی که نه تنها سیستان، بلکه بسیاری از کرانه‌های این سرزمین را در چنگال خود اسیر کرده است. حقیقتی که وقتی نه مدیران غیربومی توانسته‌اند دردی از این دیار بکاهند و نه مدیران بومی، ناگزیر باید به ژرفای معضلی نگریست که ریشه‌هایش در لایه‌های عمیق‌تر ساختار اداری و سیاسی کشور نهفته است.

در بستر سکوت و در پس پرده‌ای از بی‌اعتنایی رسانه‌ای، جشنواره استانی تئاتر به پایان رسیده است. رویدادی که روزگاری نبض هنر و فرهنگ استان را می‌زد، اکنون در خاموشی و گمنامی سپری شده است.  این جشنواره که در گذشته پیوندی استوار میان هنرمندان عرصه‌های گوناگون بود، در دوره‌ای زنده، سینماگران مخاطب نمایش‌ها و تئاتری‌ها مأنوس با زبان سینما می‌شدند و از این همگرایی، جریانی خلاق در فضای هنری استان روان می‌گشت.

حضور جمعی مدیران ارشد سینمایی کشور در کرمان برای افتتاح شورای سینمایی این استان، فراتر از یک رویداد اداری، بازتاب تلخی از شکاف عمیق میان سیاست‌گذاری‌های فرهنگی ملی و واقعیت اجرایی در برخی استان‌های کشور بود. حضور رئیس سازمان سینمایی، رئیس بنیاد فارابی و رئیس انجمن سینمای جوانان کشور در این مراسم، در حالی بر اهمیت تمرکززدایی از پایتخت و توسعه متوازن سینما تأکید می‌کند که سیستان و بلوچستان همچنان در انتظار تحقق همین خواست بنیادین فیلمسازان خود سرگردان است.

شورای فرهنگ عمومی سیستان و بلوچستان با این وعده تشکیل شد که ساختاری نوین برای مدیریت فرهنگی استان باشد؛ ساختاری که بتواند معضلات فرهنگی را به شکل کارشناسانه شناسایی کند، برای آن‌ها راه‌حل یابد و شیوه‌های فرهنگ‌سازی مناسب را به کار گیرد. اما آنچه در عمل شاهد آن هستیم، تکرار همان الگوهای ناکارآمد گذشته است. برنامه‌هایی که بدون مشارکت عمومی طراحی می‌شوند، بدون شفافیت اجرا می‌گردند و بدون پاسخگویی به فراموشی سپرده می‌شوند.

استاندار سیستان و بلوچستان در یکی از سخنرانی‌ خود با لحنی قاطع، خود را فارغ از تعلقات گروهی خواند و بر وحدت ملی تأکید کرد. منصور بیجار با صراحت اعلام داشت که به سخن همه جریان‌ها، گروه‌ها و صاحب‌نظران گوش می‌دهد و در نهایت به استقلال رأی، تصمیم می‌گیرد. این سخنان در ظاهر، نویدبخش رویکردی فراگیر و مشارکتی در مدیریت استان است، اما واقعیت میدانی روایتی متفاوت از این ادعاها ترسیم می‌کند. پرسش اساسی این است که آیا این استقلال رأی صرفاً در قالب شعار باقی مانده، یا در عمل نیز تجلی یافته است؟

«طایفه گرایی» همچون خوره به جان سیستان و بلوچستان افتاده و فضای اجتماعی این سامان را به سوی تشدید ناهمدلی و شعله ور کردن مناقشات طایفه ای سوق می‌دهد. طایفه گرایی در روزگار درازدامن حاکمیت سنت، دوره ای طولانی که در سیستان و بلوچستان تا روزگار سلطنت پهلوی اول به شیوه ای بلامنازع استمرار داشت، در چارچوب شرایط آن زمانه دارای کارویژه هایی خاصه در زمینۀ برقراری امنیت برای اعضای طوایف بود.

در بخشی از بیانیه جمعی از اهالی فرهنگ و هنر شهرستان زابل خطاب به مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان آمده است: با عنایت به انتصاب فردی بدون کارنامه فرهنگی و هنری قابل تامل و با سابقه شکایت از یک فعال رسانه‌ای با سابقه همکاری با رسانه‌های رسمی، به عنوان سرپرست اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان زابل، از جنابعالی انتظار می‌رود اگر برای اهالی فرهنگ و هنر سیستان ذره‌ای ارزش قائل هستید، پیرامون این انتصاب و ملاک‌‌ و معیارهای این جابه‌جایی، برای اهالی فرهنگ و هنر سیستان توضیحاتی ارائه نمایید.

یک انتصاب ساده در اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان زابل‌به بحرانی فراتر از یک تصمیم اداری تبدیل شده است. ماجرایی که با اعتراض گسترده فعالان فرهنگی آغاز شد، اکنون به آزمونی برای شایسته‌سالاری در برابر طایفه‌گرایی تبدیل شده و پرسش‌های جدی درباره مدیریت فرهنگی در استان سیستان و بلوچستان را برجسته کرده است.

سیستان و بلوچستان، این خاک پهناور که در دل خود هزاران داستان ناگفته، چهره‌های فراموش‌شده و منظره‌های بکر را نهفته دارد، امروز در انتظار دوربینی است که با زبان سینما، حقیقت وجودش را روایت کند. اما این سرزمین که می‌توانست کانون تولید آثار سینمایی درخشان باشد، در تنگنای مدیریتی گرفتار آمده که نه تنها راه را بر فیلمسازان بسته، بلکه ماهیت فیلم کوتاه را نیز در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.

بخشی اعظمی از مشکلات امنیتی سیستان و بلوچستان ماحصل کم‌کاری در حوزه فرهنگ و رسانه است، قانون‌گذار راه‌های مختلفی برای تقویت رسانه‌ها به منظور آگاه سازی جامعه پیش بینی کرده که شوربختانه شورای اطلاع‌رسانی و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان یا به دلیل بی اطلاعی یا نبود اراده، برای تقویت رسانه‌ها اقدام نکردند و این مسئله در قالب عدم پاسخ به شائبه‌های ایجاد شده توسط گروه‌های معاند، جان مدافعان امنیت را به خطر انداخته است.