عبدالحمید خراسانی، فرمانده جنجالی طالب که هر از چند گاهی با رفتارها و اظهارات ضد ایرانی خود باعث حاشیه در فضای مجازی می شود. این بار وی پا را فراتر از قبل گذاشته و با شهید خواندن عبدالمالک ریگی، تروریستی که با کشتار مردم سیستان و بلوچستان و به ویژه سیستانی های شیعه، خود را مبارز علیه نظام جمهوری اسلامی ایران معرفی می‌کرد، ابهامات بیشتری به وجود آورد.

مناطق آزاد در ایران عمر کوتاهی دارند و در برنامه اول توسعه با سه منطقه کیش، قشم و چابهار وارد فضای اقتصادی کشور شدند. در اواسط دهه هشتاد مناطق آزاد اروند، انزلی و ارس و اوایل دهه نود ماکو تصویب و شروع به کار کرد. از سال ۱۳۷۲ تا ۱۴۰۰ تاکنون ۱۶ منطقه آزاد تجاری و صنعتی و ۸۱ منطقه ویژه اقتصادی در کشور مصوب شده اند.

وضعیت اسفناک فاجعه انسانی و زیست‌محیطی حاکم بر سیستان متاثر جنگ آبی منطقه ای و ضعف دستگاه دیپلماسی در خصوص تامین حقابه هیرمند علیرغم وجود معاهده ۱۳۵۱، بی شباهت به برخی رخدادهای جنگ هشت ساله ایران و عراق نیست.

تقسیم استان سیستان و بلوچستان به چند استان از دیرباز مطرح بوده و در دهه گذشته از سوی برخی چهره های فعال سیاسی و علمی دگر باره مطرح شد. نماینده مردم سیستان در مجلس شورای اسلامی با ارائه طرح آن به مجلس مسیری تازه به این خواسته بخشید. از آنجا که نماینده سیستان به مواضع تند اصولگرایی شناخته میشود باعث شد تا مخالفان تقسیم استان به نیت او با دیده تردید نگریسته و اصلاح طلبان حامی طرح تقسیم استان در مواجهه با این طرح و مقابله با مخالفان تقسیم مردد شوند. مخالفان تقسیم استان با حمله به چهره های علمی تقسیم استان به تخریب آن‌ها روی آورده و امنیت روانی شان را به مخاطره انداختند.

سفر هیات ایرانی به افغانستان برای بازدید از دهراوود و سنجش میزان آب وارده به سد کجکی در حالی انجام گرفت که از قبل پیش بینی میشد که زمان تعیین شده از سوی طالبان زیرکانه و بر اساس طفره رفتن از دادن حقابه طراحی شده است. اگر چه زمان تعیین شده قبل از سفر هیات ایرانی هم از سوی برخی رسانه های محلی مورد واکاوی و یادآوری قرار گرفته بود و بعد از سفر هم یکی از مقامات استانی سیستان و بلوچستان با حضور در شبکه استانی هامون بر آن صحه گذاشت، اما در هر روی این بازدید بدون هیچ دستاوردی پایان یافت. در حین بازدید از ایستگاه سنجش دهراوود شاهد اظهار نظرهای مختلف و نگران کننده ای از سوی مقامات دو کشور بودیم. 

مورد مهمی که در بحث تقسیم استان سیستان و بلوچستان بدان اشاره نمی شود، امنیت است. بلوچستان به دلیل تفاوت مذهبی با حاکمیت چه در زمان پهلوی و چه جمهوری اسلامی، کمترین تعامل را داشته است. بلوچستان با پراكندگي جمعیت و علیرغم داشتن جمعیت جوان، اشتغال کافی ندارد و برای تامین معاش وابستگی به مرز پاکستان و قاچاق کالا و بعضا مواد مخدر دارد. برخی از این قاچاقچیان بسته به نوع کالا و خطراتش به تشکیل گروه های مسلحانه روی آورده و از طریق مبارزه با مرزبانان و نیروهای نظامی و انتظامی، اخبار ناامنی استان را به سایر مناطق کشور مخابره می کند.

تایید خشکسالی در افغانستان توسط مقامات ایرانی نشان از عدم درک درست آن ها از معاهده ۱۳۵۱ دارد، پس از بازدید هیات ایرانی از ایستگاه سنجش آب دهراود، برخی از مقامات ایرانی خشکسالی افغانستان را تایید کردند، برخی از حل و فصل پرونده هیرمند و بسته شدن پرونده مناقشه آبی ایران و افغانستان خبر دادند، اما تایید هر کدام از مقامات ابعاد مختلفی را به ذهن متبادر می سازد. در هر صورت مواضع برخی از مقامات مِن جمله معاون اجرایی رییس جمهور و معاون امنیتی و انتظامی استانداری سیستان و بلوچستان نشان از عدم شناخت و درک صحیح از مفاد معاهده ۱۳۵۱ دارد.

در روابط بين‌الملل، هميشه «عمل‌ گرائي» بايد اصل و محور باشد و اموري از قبيل تعارفات بايد در حاشيه باشند. نظام جمهوري اسلامي، کار خوبي مي‌کند که با حکومت خودخوانده طالبان از درِ خصومت و جنگ و ستيز درنمي‌آيد ولي متأسفانه تعارفات و امتيازدهي‌هاي بيجا در تعامل با اين گروه، جايگاه محوري پيدا کرده است. از امتياز دادن‌هاي بيجا از قبيل تحويل دادن سفارت افغانستان در تهران به طالبان که بگذريم، کوتاه آمدن در مورد حقابه ايران از هيرمند هيچ توجيهي ندارد.

افزایش کم‌سابقه مهاجرت افغان‌ها به ایران و فقدان برنامه روشن دولت در نحوه مواجهه با این پدیده، موجب بروز ابهامات و برخی رایزنی‌های احتمالی در فضای اجتماعی ایران شده است. آمار غیررسمی از حضور بیش از هفت میلیون مهاجر افغانی در ایران حکایت می‌کند و این احتمال وجود دارد که تا چند ماه آینده این رقم به ده درصد کل جمعیت ایران برسد‌.

آب مازاد بر نیاز حوضه های آبریز افغانستان که به کشورهای همسایه این کشور می ریزد، باعث شده که حاکمان افغانستان از آب به عنوان یک ابزار اقتصادی و سیاسی بهره برند، بنابراین کنترل آب های سطحی این کشور مهم ترین اصل در سیاست گذاری آبی افغانستان به شمار می‌رود.