اظهارات خلاف واقع آقاي حسن کاظمي قمي، نماينده و سفير ايران در افغانستان با محوريت رفع موانع براي رسيدن آب رودخانه هيرمند به سيستان و اصلاح نادرست تاج سد کمال خان، باعث بروز واکنش‌هاي بسياري در ميان کارشناسان و ساکنان منطقه شده و از طرفي طرح‌هاي آبي از جمله طرح اضطراري آب سيستان و زاهدان که در سايه ضعف ديپلماسي آب طي سه سال اخير تعريف شده و اکنون با ورود حدود يک سوم حقابه از حيز انتفاع خارج شده، اين پرسش مهم را در ميان کارشناسان مطرح کرده که آيا ديپلماسي آب در قبال افغانستان بر پايه تضييع منافع ملي بنا شده است؟

اجرای طرح اضطراری تامین آب شرب سیستان و زاهدان به جز تامین منافع پیمانکاران، نفعی برای ساکنان منطقه نداشته و ندارد، اما با توجه به این که وضعیت تنش آبی پیش از ورود سیلاب به منطقه سیستان ماحصل فرصت سوزی دولت سیزدهم بوده، مقامات دولت چگونه افتتاح طرح هایی که هیچ گاه مشکلی از مردم منطقه را رفع نکرده، به عنوان دستاورد معرفی می کنند؟

اظهارات خلاف واقع حسن کاظمی قمی، نماینده و سفیر ایران در افغانستان با محوریت رفع موانع برای رسیدن آب رودخانه هیرمند به سیستان و اصلاح نادرست تاج سد کمال خان، باعث بروز واکنش های بسیاری در میان کارشناسان و ساکنان منطقه شده و این پرسش مهم در میان توده مطرح است که چرا دستگاه قضا به اتهام نشر اکاذیب علیه کاظمی قمی اعلام جرم نمی کند؟

بررسی مدل هیدروپلتیکی، مبتنی بر حس محرومیت نسبی، در دیپلماسی آبی ایران ـ افغانستان نشان می‌دهد که مسایل داخلی افغانستان منجر به ایجاد حس محرومیت نسبی در روابط آبی آن با ایران شده است. این حس محرومیت نسبی منجر به بروز واکنش‌ها و احساسات منفی شده است که به نوبۀ خود، بر تصمیم‌های افغانستان دربارۀ نحوۀ استفادۀ داخلی از آب‌های فرامرزی اثرگذار بوده است. حس محرومیت نسبی در درون جامعۀ افغانستان، نقش موثری در توسعۀ زیرساخت‌های آبی و تمایل دولت برای برآورده کردن انتظارهای اجتماعی در این حوزه، به‌خصوص در حوضۀ‌ آبی رودخانۀ هیرمند داشته است. هرچند هدف از این اقدام‌ها، کاهش حس محرومیت بوده است اما باعث ایجاد واکنش‌های اجتماعی و سیاسی شده و درگیری‌های لفظی احساسی و مناقشه‌های آبی را بین کشورهای حوضۀ رودخانه‌ها به وجود آورده است.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می دهد که بخش های باقی مانده دایک مرزی در بستر تالاب هامون سابوری و خاکریزهای ناشی از کانال انتقال آب در این تالاب باعث ایجاد خلل در پخش آب به صورت طبیعی در سطح بستر تالاب شده است، این امر ضرورت پخش آب و مرطوب سازی کانون های بحرانی گرد و غبار به صورت پمپاژ را دو چندان کرده است.

در حالی مراسم یادبود شهید سید ابراهیم رئیسی و همراهانش با حضور هیات های دیپلماتیک در سطوح رئیسی جمهور، نخست وزیر، رئیس پارلمان، وزیر خارجه، فرستاده ویژه و ... از کشورهای مختلف در سالن اجلاس سران برگزار شد که علی رغم حضور هیات های مختلفی مانند حشد شعبی و طالبان برای شرکت در این مراسم و ادای احترام به شهدای خدمت، اما به جبهه مقاومت ملی افغانستان اجازه اعزام هیات داده نشده است.

بارندگی سیل آسا در حوضه های آبریز افغانستان به ویژه حوضه آبریز هیرمند موجب طغیان رودخانه ها و محاصره شدن منازل در میان آب شد که متعافب آن تلفات مالی و جانی بسیاری را به دنبال داشت.

در پی تنش های آبی سالهای گذشته در شمال استان، ادعا شد که از محل آبخوان تهلاب ۲۷ میلیون مترمکعب برای زاهدان و همین میزان برای منطقه سیستان تخصیص داده شده، اما آنچه در سفر فرمانده کل سپاه به استان در خبرگزاری ایرنا منتشر شد، گواه انتقال آب به زاهدان و میرجاوه است.

پس از بارندگی‌های شدید در حوضه های آبریز افغانستان به ویژه حوضه آبریز هیرمند، سیلاب هایی از طریق رودخانه هیرمند و فراه به سمت مرز های ایران روانه شد. بخش زیاد سیلاب های بزرگ رودخانه هیرمند پس از رسیدن به بند انحرافی کمال خان به سمت گودزره منحرف شد و بخش اندکی حدود کمتر از ۳۰۰ متر مکعب بر ثانیه برای اراضی کشاورزی شهرهاب پایین دست و حقابه ایران رهاسازی شد.

بیش از هفت ماه از سال آبی گذشته و علی رغم بارش های شدید در حوضه آبریز هیرمند، حدود ۷ درصد حقابه ایران از رودخانه هیرمند دریافت شده است. بدعهدی های طرف افغان مغایر ماده پنجم معاهده دلتا در خصوص ایجاد سازه های هیدرولیکی برای کنترل سیلاب رودخانه هیرمند بر خلاف وعده های مقامات طالبان هم چنان ادامه دارد که مصداق آن بند کمال خان و بند لشکری است.