توهم توسعه با راه آهن چابهار
توهم توسعه با راه آهن چابهار
راه آهن چابهار _ زاهدان _ سرخس یکی از ابرپروژه‌هایی‌ست که برای توسعه اقتصادی کشور، تکمیل کریدور شمال به جنوب، سواحل مکران و استان‌های سیستان و بلوچستان و خراسان‌ها در حال تکمیل است. اگر چه که از دولت یازدهم تا کنون تلاش‌های زیادی برای تکمیل این پروژه شده، اما روند کُند پیشرفت فیزیکی آن و سرمایه‌گذاری چین بر روی بندر گوادر پاکستان و شبکه بزرگراهی این‌ کشور موجب شده که فرصت‌های طلایی ژئوپلیتیکی و ژئواکونومی این پروژه کم اثر شود و از طرفی چالش‌های طبیعی استان و بی توجهی به سایر مسیرهای ریلی به مقاصد مرزهای میرجاوه و میلک، توسعه اقتصادی از طریق راه آهن زاهدان به چابهار را به یک توهم بَدَل کرده است. زیرا تکمیل این پروژه با توجه به شرایط کنونی، منطقه جنوبشرق را صرفا روی کاغذ به توسعه می‌رساند.

بررسی نقشه شبکه ریلی کشور و وضع تردد قطارهای باری و سرعت بازرگانی این‌ نکته را به ذهن متبادر می‌کند که خطوط ریلی استان‌های مرکزی کشور مانند یزد به رغم دو خطه شدن، ظرفیت زیادی برای انتقال محموله‌های کالا از بنادر جنوبی به نیمه شمالی کشور را ندارد، بنابراین در صورت عدم احداث مسیرهای ریلی زاهدان به میرجاوه، زاهدان به میلک و اتصال آن به راه آهن خراسان، زاهدان را به گلوگاه قطارهای باری و محل دپوی کالا تبدیل خواهد کرد که در کوتاه مدت، باعث سوق دادن تجار از سمت ریل به جاده خواهد شد.

علاوه بر ترافیک بالای خطوط ریلی استان‌های مرکزی کشور، چالش ماسه‌های روان در محور ریلی زاهدان به بم و کاهش سرعت بازرگانی، حمل کالا توسط ناوگان ریلی را از حیّز انتفاع خارج می‌کند و مشکل دپوی کالا در زاهدان و عدم تمایل تجار برای استفاده از شبکه ریلی را مضاعف خواهد کرد.

پروژه راه آهن زاهدان به زابل و میلک سال ۱۴۰۱ در قالب تهاتر نفت با قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا منعقد شد، اما تا کنون پیشرفت خاصی نداشته است. خط دوم راه آهن زاهدان به میرجاوه نیز در مرحله بررسی ارزیابی زیست محیطی‌ست تا در قالب کمیسیون ماده ۲۳ سازمان برنامه و بودجه تأمین اعتبار شود.

برای نتیجه گرفتن از سرمایه‌گذاری در پروژه راه آهن زاهدان به چابهار، بایستی مسیرهای ریلی زاهدان به میرجاوه و زاهدان به میلک به موازات راه آهن چابهار تکمیل شود تا درآمدهای ترانزیت ریلی، کاهش مصرف سوخت و کاهش سایر هزینه‌های حمل جاده‌ای کالا، موجب رونق اقتصادی شود.

کارشناسان معتقدند که برای حل چالش ماسه روان در مسیر ریلی کنونی زاهدان به بم، راهی جز افزایش ارتفاع ریل از سطح زمین توسط پُل و احداث گالری پیش ساخته در محل ترانشه‌ها وجود ندارد.

اواخر دولت سیزدهم، طبق توافق مدیرکل سابق راه آهن جنوبشرق با استاندار وقت سیستان و بلوچستان مقرر شده بود تا حدود ۱/۵ همت از محل اعتبارات سفر رئیس‌جمهور برای احداث گالری پیش ساخته اختصاص یابد، اما با حادثه سقوط هلیکوپتر حامل رئیس‌جمهور شهید، این موضوع منتفی شد. با روی کار آمدن دولت چهاردهم و تغییر استاندار، رایزنی مدیرکل سابق راه آهن جنوبشرق با استاندار کنونی سیستان و بلوچستان نتیجه نداد و منصور بیجار با اختصاص اعتبار مذکور از محل مصوبات سفر رئیس‌جمهور برای احداث گالری پیش ساخته در مسیر ریلی زاهدان به بم مخالف کرد.

اکنون استاندار سیستان و بلوچستان با سبقه عمرانی، پیش از تکمیل پروژه‌ راه آهن زاهدان به چابهار، با در نظر گرفتن میزان ظرفیت تخلیه در بنادر چابهار، ظرفیت ناوگان جاده‌ای، چشم انداز توسعه سواحل مکران و افق حمل کالا به کشورهای آسیای مرکزی، برای افکار عمومی تشریح کند که قرار است چه تناژ باری توسط راه آهن چابهار از مسیر ریلی بم به سایر نقاط ایران حمل شود و با توجه به سرعت سیر قطارهای باری در محدود بیش از ۷۰ کیلومتری ماسه گیر مسیر مذکور، روزانه چند قطار باری با چند تُن بار، امکان تردد دارد؟ با توجه به ترافیک بالای خطوط ریلی یزد، قطارهای باری اعزامی از جنوبشرق به چه وضعی دجار خواهد شد؟ آیا مسیر ریلی زاهدان به بم با توجه به چالش‌های مذکور، ظرفیت عبور نصف چشم انداز راه آهن زاهدان به چابهار را داراست؟

  • نویسنده : فرشید عابدی