عدم ورود سیلاب در بستر تالابهای سه گانه هامون و عدم مرطوبسازی غیر طبیعی در پهنه تالاب موجب افزایش وسعت خاستگاههای داخلی و خارجی گرد و غبار شده است و با تشدید بادهای منطقه یک شرایط آخرالزمانی به منطقه سیستان تحمیل میکند و موجب کاهش دید افقی، انباشت ماسه در محیط منازل شهروندان، بروز و تشدید بیماریهای ریوی، چشمی و پوستی میشود.
آغاز بادهای موسوم به ۱۲۰ روزه، ترک فعلهای دستگاههای متولی قانون هوای پاک، فرسایش و تالاب بینالمللی هامون را به اهالی سیستان یادآور میشود. با توجه به اینکه منشا غالب گرد و غبار منطقه، تالاب هامون است، بنابراین مردم انتظار دارند که محیط زیست به عنوان مسئول برنامه ریزی، نظارت، و پایش در راستای قانون هوای پاک و مصوبات کارگروه تالاب هامون، اقدام و گزارش عملکرد دهد.
چندی قبل مدیرکل حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان مدعی عملیات مرطوبسازی کانونهای گرد و غبار در بستر تالاب بینالمللی هامون شد و عنوان کرد که “این عملیات با هدف احیای پوشش گیاهی تثبیتکننده خاک و کنترل گرد و غبار از طریق پمپاژ آب موجود در کانال انتقال آب هامون سابوری و ایجاد مسیرهای هدایت سیلاب به نقاط هدف انجام میشود.”
به رغم انتشار این مصاحبه در بازه زمانی اواخر اسفند تا کنون؛ مدیرکل حفاظت محیط زیست استان در خصوص محدوده و وسعت مرطوب سازی، نقاط استقرار ایستگاه پمپاژ و تاثیر گذاری عملیات مرطوبسازی بر میزان غلظت گرد و غبار گزارشی نداده است. چرایی دپوی حجم زیاد آب در دوگورهای زهکش ادیمی و عدم بهرهبرداری از ظرفیت این آب توسط محیط زیست برای عملیات پخش آب در کانونهای بحرانی جای تامل دارد.
به رغم عدم مطالعه پیامدهای زیستمحیطی سدسازیهای افغانستان در حوضه آبریز هیرمند توسط سازمان حفاظت محیطزیست و وزارت نیرو؛ در صورت تکمیل و آبگیری سد بخشآباد، تشدید فزاینده گرد و غبار امر طبیعی است و به گواه کارشناسان پس از تکمیل سد بخشآباد، شرایط بر سیستان حاکمخواهد شد که به حال شرایط اسفناک و آخرالزمانی کنونی سیستان غبطه بخوریم، اما دیپلماسی منفعل آب ایران و انفعال سازمان حفاظت محیط زیست در قبال خاستگاههای داخلی گرد و غبار، کوچ اجباری ساکنان سیستان را تسریع خواهد کرد.
انفعال دستگاههای متولی دیپلماسی آب و دیپلماسی گرد و غبار در حال رخ داده که دو قطعنامه مهم سازمان ملل، حقوق محیطزیست را در دسته حقوق بشر قرار داده است، اما برای بهرهبرداری از چنین ظرفیتی مستلزم مطالعه پیامدهای زیستمحیطی سدهای کمال خان و بخش آباد است تا نقض حقوق بشر حاکمان افغانستان به مسئله شورای حقوق بشر و مجمع عمومی سازمان ملل بدل شود.
