در سرزمینی که هوایش غلیظ‌تر از بی برنامگی برنامه‌ریزانش است، سندی جامع نگاشتند که جامعیتش در همان نامش خلاصه شد و بس. سند توسعه‌ای که نویسندگانش چنان مشغول رسم آینده‌ای رنگارنگ بودند که فراموش کردند مردم برای رسیدن به آن آینده، باید اول نفس بکشند. اما چه باک! ریزگرد که موجودی افسانه‌ای چونان سشپلی ست، عجیب الخلقه و با توانایی های ماورایی و انسان عاری از مواجهه ی با آن، شاید هم توهمی است در ذهن مردمی که از فرط تنگی نفس، خیالاتشان مختل شده. تالاب هامون؟ آن دیگر داستانی است از دفتر اساطیر، نه از دفتر برنامه‌وبودجه!

سیستان‌وبلوچستان که روزگاری انبار غله ایران و گستره‌ای آبی پر از ماهی و پرنده مهاجر بود، امروز به دشتی‌ ترک‌خورده و بایر تبدیل شده که کانون فراگیر توفان‌های گردوغبار کشور است.

صادق نخعی، سایکل توریست ساکن شهرستان هامون برای جلب توجه جامعه ایران نسبت خشک شدن دریاچه هامون و تبعات زیست محیطی آن، سفر با دوچرخه خودش را با شعار #من_هامونم در ۶ اردیبهشت ماه امسال آغاز کرده است.

زیاده‌خواهی طرف افغان به عنوان بالادست حوضه آبریز هیرمند و سرشاخه‌های اصلی این حوضه آبریز، موجب افزایش فرسایش بادی و گسترش کانون‌های بحرانی گرد و غبار شده است؛ با آغاز بادهای تابستانه منطقه که مدت زمان آن به ۱۷۰ روز در سال رسیده، منطقه سیستان را با سرعت بیش از ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت درمی‌نوردد.

در آستانه سفر رئیس جمهور، جنب و جوشی در سیستان به راه افتاده و خدمات نمایندگان دولت به جای ایجاد شادمانی باعث نگرانی مردم شده است. داغ شدن اخبار مرتبط با منطقه آزاد، کارخانجات، طرح رزاق و طرح آبادانی روستای کلوخی حاکی از اینست که مدیران حوزه سیستان با هدف پنهان سازی ناکارآمدی ها فعال شده اند.

تکمیل و بهره‌برداری از سد بخش‌آباد امنیت انسانی در حوزه آب را به خطر می‌انداز و کشورهایی که تصمیم گرفته‌اند سد بخش‌آباد را برای افغانستان بسازند قطعا هزینه‌های را برای کشور مبداء به بار خواهند آورد. ایران و افغانستان در مورد استفاده از حقابه به توافق دست یابند تا حیات هامون‌ها به خطر نیفتد.

حوضه آبریز هیرمند شامل سرشاخه‌های هیرمند، فراه‌رود، هاروت رود، خوسپاس و خاشرود، تمدن شهرسوخته را رقم زده و موجب استمرار حیات انسانی و تمدنی تا به امروز شده است. میزان آورد رودخانه هیرمند، تغییر طبیعی مسیر رودخانه حاصل از سیلاب و ... موجب شده که در بازه های زمانی مختلف شاهد جابه جایی جمعیت حول محور رودخانه هیرمند و دریاچه هامون باشیم، اما رویکرد هیدروپلیتیک افغانستان در دوره جمهوریت و حتی در دوره طالبان، علاوه بر توسعه مبتنی بر کشاورزی، مهندسی اجتماعی یا به روایتی گسترش و پراکنش پشتون ها را دنبال می کنند و این امر باعث شده که مسیر طبیعی رود هیرمند را بر‌خلاف کنوانسیون های بین المللی به سمت شوره زار گودزره تغییر دهند تا حوزه تمدنی سیستان زیر تلی از ماسه مدفون شود.

حفظ فراه‌رود بسیار کلیدی است و بقای مردم سیستان به‌خصوص در فصل گرم و بادخیز سال به آن بستگی دارد. بیشترین کمکی که سیلاب‌های فراه‌رود انجام می‏‌دهد، جلوگیری از برخاستن گردوغبار است. وقتی این بخش از تالاب بین‌‏المللی هامون دارای آب است، هم تثبیت خاک، هم مرطوب سازی بستر را به‌دنبال دارد و درنتیجه مانع مناسبی در برابر خیزش ریزگردها خواهد بود.

امروز نشست بررسی وضعیت تالاب هامون در سازمان محیط زیست در حالی برگزار شد که مشابه بسیاری روزهای پیشین، سیستان با وضعیت فاجعه باری مواجه شد. طوفان گرد و غبار با سرمای استخوان سوز در شرایط فقر فراگیر ساکنان، خانه های غیر متناسب، کمبود سوخت و گاه قطع برق برزخ مجسمی است که فقط با واژه آخرالزمان می تواند قرین باشد.

معاون راهبردی رئیس جمهور بعدازظهر سه‌شنبه ۲۱ آذر ماه به تماشای مستند «من هامونم» به کارگردانی کمیل سوهانی نشست و پس از تماشای آن گفت: مستند جالبی بود که قابلیت پخش جهانی دارد و نیاز است دنیا ببیند که چه بر سر تالاب هامون آمده است و من تا چند روز آینده حتماً در این زمینه کاری انجام خواهم داد.