بیش از 2دهه خشکسالی، ندادن حقابه هیرمند، خشکی دریاچه هامون و سوءمدیریت، شرایطی را در سیستان رقم‌زده که بیش از 100هزار نفر از جمعیت 500هزار نفری آن طی این سال‌ها مهاجرت کرده‌اند. بیش از 10هزار خانوار فقط در یک سال گذشته وطن خود را ترک‌ کرده‌اند و حالا آمارها نشان می‌دهد از جمع 1032روستای سیستان، 203روستا خالی از سکنه هستند. حالا تالاب هامون با 382هزار هکتار مساحت در کنار 150هزار هکتار اراضی کشاورزی که به‌دلیل نبود آب امکان کشت ندارند به کانون ریزگرد تبدیل شده‌اند و به مرور تاسیسات و بناهای موجود زیر شن و گردوغبار دفن می‌شوند.

کارشناس ارشد حقوق بشر گفت: آنچه مشهود است نادیده گرفتن عرضه‌ی مرتب حقابه ایران از رودخانه هیرمند، منطقه را با بحران های شدید مواجه ساخته است که در تعارض با حقوق بشری متعدد از جمله: حق حیات، حقوق اقتصادی و اجتماعی، حق بر محیط زیست سالم و حق بر توسعه قرار می‌گیرد.

سیستان یک‌هفتۀ گذشته در ریزگرد و طوفان گردوغبار به‌سر برد. اتفاقی که به‌نظر می‌رسد طی چندسال گذشته با شروع وزش بادهای موسمی تکرار می‌شود و هر سال بر شدت هجوم غبار می‌افزاید. گرچه بی‌آبی هامون و بستن آب هیرمند به روی ایران عموماً دلیل خیزش غبار در این منطقه عنوان می‌شود، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد دستکاری‌های ایران در این منطقه، خود، به‌دلیلی برای ریزگرد و گردوغبار تبدیل شده است. یکی از مهمترین این دلایل حفر کانالی به‌طول تقریبی ۲۵ تا ۲۸ کیلومتر در بستر هامون «سابوری» است که نه فقط بدون مجوز بلکه بدون هیچ مطالعه‌ای بر پیامدهای احداث، ساخته شد. حجم بالای خاک گودبرداری در زمان ساخت این کانال، همراه با نرسیدن آن به هامون، جاماندن طرح‌های مقابله با بیابان در این منطقه، ازبین‌رفتن پوشش گیاهی و مکیدن آب زیر زمین از سوی چاهک‌ها، همه دست‌به‌دست هم داده‌اند تا هر باد، غباری سهمگین به‌سمت مناطق مسکونی سیستان بلند کند.

این روزها در سیستان و چه بسا در کل استان، نه کار کن داریم و نه کار راه انداز. سیستان بیش از دو دهه ست با بحران آب دست و پنجه نرم می کند. در آن روزهای آغازین بحران، زمزمه های روزهای بدتر به گوش می رسید، اما برای آن تمهیدی اندیشیده نشد.

فعال اجتماعی، گفت: طی روزهای گذشته روستای کریم کشته دچار تنش شدید شده بود و با پیگیری صورت گرفته پس از چند روز، آبرسانی سقایی انجام شده، اما مشکل این روستا برطرف نشده و آب در شبکه لوله کشی جریان ندارد، با توجه به روزهای گرم و افزایش مصرف و کمبود آب در ذخایر چانیمه اگر حقابه رودخانه هیرمند طی روزهای آینده تامین نشود، قطعا از این مشکلات طی روزهای آینده در روستاهای سیستان بیشر خواهیم دید و مردم با مشکل عدیده ای مواجه می شوند.

سیاست های آبی و سدسازی های افغانستان با دو هدف ابزار قرار دادن آب در حوزه سیاسی و مهندسی اجتماعی صورت می گیرد که در میان مدت علاوه بر به مخاطره انداختن امنیت آبی شرق ایران، خالی شدن منطقه از سکنه و اسکان گروه های قومی ضد ایران را به دنبال دارد.

عضو کمیسیون امنیت ملی و رئیس کمیته مرز مجلس، گفت: تصمیمات اساسی در خصوص حقابه هیرمند و سدسازی افغانستان فعلا در حوزه دستگاه دیپلماسی پیگیری می شود، اگر از این مرحله عبور کند و در صورت عدم عمل به معاهده و تامین حقابه توسط طالبان، مسئله در شورای عالی امنیت ملی بررسی و تصمیمات در آن شورا اخذ خواهد شد.

نماینده خاش در مجلس، گفت: مطالبه بازپس‌گیری سفارت افغانستان در تهران حق مردم شریف سیستان و بلوچستان است، در صورت ادامه بدعهدی های طرف افغانی در خصوص حقابه هیرمند، باید وزارت امور خارجه ورود جدی به مسئله داشته باشد و سفارت افغانستان را از دیپلمات های طالبان بازپس بگیرد.

فرصت ‌سوزي، يکي از مصيبت‌هائي است که در حکمراني کنوني گرفتار آن هستيم. اين مصيبت، اختصاص به اين دولت يا آن دولت ندارد، عارضه منفي خطرناکي است که دامنگير نظام جمهوري اسلامي است متأسفانه.

سیاست های آبی و دیپلماسی آب کشور در قبال حقابه هیرمند و تامین آب شرب شمال سیستان و بلوچستان، حاکی از آن است که مسئله هیرمند برای مقامات کشور به درستی تعریف نشده و متعاقب آن مهم ترین مسئله اقلیم دشت سیستان در سیاست آبی پیش بینی نشده است.