اظهار نظر وزیر امورخارجه در نشست اخیر تسریع در روند پیگیری حقابه هیرمند که در  بندر چابهار برگزار شد، نشان از اوج بی اطلاعی حسین امیرعبداللهیان از بدیهیات معاهده ۱۳۵۱ هیرمند به عنوان تنها معاهده بین المللی در میان رودخانه‌های مرزی کشور و دیپلماسی آب دارد.

عملکردهای ضعیف و بدعهدی دولتهای افغانستان برای تحقق حق آبه ایران از هیرمند، مشکلات عدیده ای را برای مردم نه تنها در سیستان و یا استان سیستان و بلوچستان، بلکه برای چند استان همجوار و حتی خود کشور افغانستان نیز به وجود آورده که مهاجرت، ریزگردها، بیماری‌های ریوی و تنفسی، بیکاری، افزایش بدهکاری و غیره از نمونه‌های بارز آن است.

اگر ادعاهای مطرح شده پیرامون چاه ژرف درست است، چرا یک جلد گزارش با توجه به دستورات مکرر مقامات ارشد در اختیار مرکز پژوهش های مجلس و ریاست جمهوری قرار نگرفته و نمی گیرد؟

تحلیل گر و پژوهشگر مسائل خاورمیانه و دیپلمات سابق وزارت امور خارجه گفت: من معتقدم دولتمردان ما به اهمیت موضوع قطع آب سیستان پی ببرند، این یک مسئله استراتژیک است، مسئله امنیت است. خشکسالی و مهاجرت مردم سیستان ضربه بزرگی به امنیت کشور خواهد زد. وقتی این مسئله را درک نکرده اند مذاکره کننده هم با برگه های فشار و برنده سر میز مذاکره نمی رود.

در گزارش رییس شاخه مهندسی عمران فرهنگستان علوم، به مواردی نگران کننده در باب پروژه های تامین آب سیستان اشاره شده که در عمل به معنی تیر خلاصی بود به پروژه حفر چاه های ژرف و کانال ۲۸ کیلومتری به مبلغ ۱/۶ در میلیون تومان در بستر هامون ایجاد شده است.

عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس خطاب به وزیر امور خارجه، گفت: دیپلماسی شما در زمینه استیفای حقوق ملت ایران در قبال هیرمند عزتمندانه نبوده بلکه دیپلماسی ذلیلانه بوده است.

نماینده چابهار با انتقاد از عدم دیپلماسی محیط زیستی در منطقه، گفت: اشرف غنی؛ رئیس جمهور سابق افغانستان صاحب تئوری «نفت در برابر آب» چنان با تئوری پردازی ماهیت رودخانه هیرمند که همان نماد دوستی و صلح بود را زیر سوال برد که دولت بعدی این کشور با بلند پروازی‌ها جرات کرد در یک حرکت نمادین پرداخت حقابه، آب را به شوره زارها جاری کند؛ آیا این حرکت عکس العمل مردان سیاسی این سرزمین را نمی‌طلبد؟!

پژوهشگر دیپلماسی آب گفت: تعریف و مشخص کردن ابعاد مسئله هیرمند و بعد تعریف و بازسازی جعبه ابزارهای دیپلماسی اقدام ضروری که باید انجام دهیم، اگر از این حالت و رویکردهای منسوخ دیپلماسی که صرفا محدود به مذاکرات رسمی است، خارج شویم میتوانیم به حل مسائل آبی افغانستان امید داشته باشیم، در غیر اینصورت در ساز و کار فعلی و صرفا مذاکره آن هم در قالب ساز و کار کمیساران بی شک مسئله آب سیستان حل نمی‌شود بلکه وضعیت نگران کننده تر خواهد شد.

این روزها بحران آبی سیستان باعث شده تا بدون ملاحظه ناگفته ها را بگوییم، بنویسیم و در میدان عمل و تئوری هر کدام به نقش آفرینی مشغول شویم. همیشه در دل بحران مطالبه گرانی از طیف های گوناگون متولد می شوند و هر کدام در جبهه ای اهداف مشترکی را پیش می برند. هدف از نگارش این یادداشت نق زدن و گلایه های بی ثمر نیست اما از آنجا که زندگی ادامه دارد و با پایان یک بحران، بحرانی دیگر زیست ما را به مخاطره می اندازد تامل در باره اینکه نقش رسانه ها در بحران ها به چه میزان بوده ، باعث می شود تا در بحران بعدی به موقع عمل کنیم و قبل از مرگ سهراب، نوشدارو بیابیم.‌

با توجه به نتیجه نگرفتن مذاکرات وزرای نیرو و امور خارجه با دولتمردان امارات اسلامی افغانستان، دیگر امیدی به پایبندی طالبان به معاهده حقابه وجود ندارد و اعتماد به وعده های دروغین طالبان مبنی بر تعهد به معاهده، پیامدی جز هدررفت زمان برای سیستانی ها در پی نخواهد داشت. در این شرایط می طلبد دیپلماسی خلاق جایگزین مذاکرات بی نتیجه شود