عدم توفیق دو ساله کمیسار آب هیرمند در مذاکره با طرف افغانستانی بر سر حقابه ایران از رودخانه هیرمند، با توجه به رقم اعتبار قابل توجه طرح انتقال آب دریای عمان به سیستان و بلوچستان، این فرضیه را به ذهن متبادر می کند که آیا معاون آب و آبفا وزارت نیرو یا همان کمیسار آب هیرمند ترجیح می دهد که طرح انتقال آب از دریای عمان اجرا شود؟

فعالان مدنی و کاربران شبکه های اجتماعی با انتشار عکس نوشته و توییت در شبکه های اجتماعی از نمایندگان حوزه های انتخابیه سیستان و زاهدان خواستند اگر نمی‌توانند در زمینه حقابه رودخانه هیرمند و اصلاح بند کمال خان موثر باشند، استعفا دهند.

یکی از بحث برانگیزترین مباحث سال های اخیر، نگرانی در باره لایروبی انهار و بالاخص مجرای ورودی در محدوده جریکه است. شرکت سپاهان نیمروز کار به عنوان پیمانکار و شرکت آبساران به عنوان مهندسین مشاور در یک قرارداد ۵ ساله به شماره ۹۷/۱۰۵/ پ مورخه ۹۷/۰۱/۲۹، کار لایروبی و ساماندهی رودخانه، انهار و کانال منطقه سیستان را به عهده گرفتند. مبلغ اولیه قرارداد با برآورد سال ۱۳۹۷, ۴۷میلیارد و نهصد میلیون تومان بوده است که تا کنون با در نظر گرفتن صورت وضعیتها و تعدیل آنها حدود ۶۰ میلیارد تومان صورتحساب برای شرکت پیمانکار صادر شده است. این قرارداد بر طبق متمم ها و تعدیل ها با ۲۵ درصد افزایش می تواند به ۱۲۰میلیارد تومان هم برسد.

استانداران براساس اختیارات قانونی در چارچوب سیاست های نظام می توانند در مراودات بین المللی با استان های کشورهای همجوار ایفای نقش کنند. یک عضو کمیسیون امنیت ملی عنوان کرده بود که به استانداران منطقه اختیار دادند که با مقامات محلی طالبان رایزنی کنند. سوال این است در این وضعیت اسفناک بحران آبی، استاندار سیستان و بلوچستان در راستای دیپلماسی آب چه اقدامی انجام داده است؟

تا ده سال پیش شرکت سهامی آب منطقه ای استان سیستان و بلوچستان، یکی از کارآمدترین دستگاه های اجرایی استان بود که مدیران متخصص و کارشناسان خبره ای را در اختیار داشت. نگارنده در گذشته برای آب منطقه ای فیلم های متعدد تبلیغاتی و مستند ساخته است و از نزدیک با ساختار اداری و کارشناسان خبره آن آشناست. آب منطقه ای به دلیل سدسازی، تامین و انتقال آب به محل های مسکونی و نگهداری از زیر ساخت های آبی بودجه های کلانی در اختیار دارد و مدیریت این بودجه ها نیازمند به مدیران کارآمد است.

در زمان افتتاح بند کمال خان حدود یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون متر مکعب آب در چاه نیمه ها موجود بود، از این میزان به روایتی ۲۹۷ میلیون متر مکعب و به روایتی ۲۷۹ میلیون متر مکعب در لوله های طرح ۴۶ هزار هکتاری، مقداری برای تست و مقداری هم برای کشاورزی رهاسازی شد. در واقع یک مرحله آب داده شد و به دلیل کمبود آب مرحله دوم واگذار نشد و محصول به برداشت نرسید، از این مقدار حجم کمی هم در انهار رها سازی شد. طبق آمار غیر رسمی حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب آب رها سازی صورت گرفته است.

سال‌هاست با عناوین مختلف از جمله طرح سیل، خشکسالی، زه کشی، کانال‌های آبیاری، شبکه توزیع آب نیم لوله، آبیاری دشت سیستان، سد چاه نیمه‌چهار، آب‌های ژرف و ... مجموعه ای از پروژه های بزرگ ملی در بخش آب در سیستان تعریف و اجرا می‌شود.

سامانه انحرافی بند کمال خان به عنوان ابزاری در راستای دیپلماسی آب برای گرفتن امتیاز از طرف ایرانی احداث شده است، وزارت خارجه ایران به رغم در اختیار داشتن ابزارهای متعددی در راستای اهرم قرار دادن برای دریافت حقابه رودخانه هیرمند، تا کنون حاضر نشده از آن بهره برد.

"حجت‌الاسلام محامی، نماینده ولی فقیه در سیستان و بلوچستان در پاسخ به معترضان سیستانی در خصوص ضعف دستگاه دیپلماسی مبنی بر دریافت حقابه رودخانه هیرمند، گفت: در وزارت خارجه و جاهای دیگر عزمی برای این کار ندیدم. "با توجه به اظهارات امام جمعه زاهدان، در سایه عدم وجود جامعه مدنی قوی در استان، نمایندگان مجلس با داشتن ابزارهای قانونی می توانند نقش محوری در این راستا ایفا کنند.

عبدالباسط پاکزاد، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان در مصاحبه‌ای عنوان کرده بود که غالب ریزگردهای منطقه سیستان مربوط به تالاب هامون است، اما منابع طبیعی نمی تواند در تالاب اقدامی انجام دهد، این در حالیست که منابع طبیعی استان برخلاف ادعای سکاندار آن علاوه بر نهال کاری در دهه ۸۰ و صدور پروانه چرای دام در محدوده تالاب هامون، علیه اداره کل حفاظت محیط زیست استان به دلیل حفر کانال برای انتقال آب به اطراف کوه خواجه، اعلام جرم کرده است.