ماجرای مبهم واگذاری ۱۱۰ هکتار اراضی در بندر چابهار به افغانستان برای مقاصد لجستیکی، اگرچه از سوی مقامات محلی تکذیب شده، اما پیوندی عمیق با روند اعطای امتیازات ویژه به طالبان در سال‌های اخیر دارد. پرسش بنیادین این است: چرا در ازای امتیازاتی که به کابل داده شده؛ برای حل تنش‌های استراتژیک ایران، به‌ویژه در حوزه حقابه، تضامینی دریافت نمی‌شود؟

این روزها که بحران آب در سیستان به نقطه بحران رسیده و تکمیل سایر سدهای افغانستان بر روی دیگر سرشبکه‌های حوضه آبریز هیرمند، شرایط را به سمت وخیم‌تر شدن، سوق داده؛ هر صدایی که از تریبون‌های رسمی شنیده می‌شود، در میان ناامیدی مردم، پژواکی متفاوت دارد. پیشنهاد اخیر « فرهاد شهرکی» نماینده سیستان، مبنی بر خرید آب مازاد از افغانستان در صورت تأمین حقابه ۸۲۰ میلیون مترمکعبی سیستان، در نگاه اول ممکن است یک ایده‌ی نوآورانه برای عبور از بحران به نظر برسد؛ اما اگر نقاب مصلحت‌سنجی را کنار بزنیم، با واقعیت تلخی روبرو می‌شویم. این پیشنهاد، بیش از آن‌که گره‌ای از کار سیستان بگشاید، در حال گشودن گره‌های، دیپلماتیک، امنیتی و حقوقی، به ضرر منافع ملی ایران است.

سخنگوی صنعت آب گفت: در طول تاریخ، اصلی‌ترین منبع تأمین آب منطقه سیستان، حوضه آبریز هیرمند بوده است. حدود ۹.۵ میلیارد متر مکعب آب از این حوضه جریان می‌یافت که تمام زندگی مردم به آن وابسته است. بنابراین، جمهوری اسلامی هرگز از حقابه قانونی خود عقب‌نشینی نخواهد کرد؛ چراکه حیات منطقه به این آب گره خورده است.

در پسِ هیاهوی رسانه‌ای و وعده‌های پیاپی، آن‌گاه که سیلاب به چاه‌نیمه‌ها راه یافت و اندکی از عطشِ دیرینه‌ی شرب فروکش کرد، گویی پرده‌ای از سکوت بر یکی از بنیادی‌ترین مطالبات مردمان سیستان فرود آمد. خیالِ مدیران و نمایندگان از بابت آبِ شرب، که بی‌گمان حقی اولیه و اضطراری است، آسوده شد اما در همین آسودگیِ زودهنگام، موضوعِ حقابه‌ی کشاورزی و معیشتِ ده‌ها هزار خانوارِ سیستانی به محاق فراموشی سپرده شد.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست پیگیری حق‌آبه هامون و مدیریت منابع آب را از اولویت‌های دولت دانست.

حضور «احمد مسعود» رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان و «محمد محقق» رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان در مراسم وداع با رهبر شهید در تهران، نشانه‌ای از یک سیگنال نمادین جهت تغییر پارادایم در سیاست خارجی ایران در قبال افغانستان است. اهمیت این حضور زمانی آشکارتر می‌شود که آن را با آیین وداع با «سید ابراهیم رئیسی» رئیس‌جمهور سابق مقایسه کنیم؛ مراسمی که در آن به هیئت جبهه مقاومت ملی افغانستان اجازه حضور داده نشد. اما در مراسم اخیر، نه تنها این حضور محقق شد، بلکه مجری برنامه نیز رسماً از آن‌ها تحت عنوان «هیئت عالی مقاومت افغانستان» یاد کرد.

در سال های اخیر ضعف ساختاری و مدیریتی وزارت نیرو و نهادهای محلی آبی در سیستان‌ و بلوچستان، موجب شده است تا این دستگاه‌ها از شناخت درست و به‌روز نسبت به تحولات فرهنگی، اجتماعی و فنی آن‌ سوی مرز، یعنی در افغانستان بازمانند. این عقب‌ماندگی دانشی و ارتباطی سبب شده کارشناسان و مدیران ایرانی نتوانند چشم‌اندازی روشن و راهبردی برای آینده‌ی آب در منطقه ترسیم کنند.

سفر اخیر هیاتی از مدیران سیستان و بلوچستان به ولایت نیمروز افغانستان، به سرپرستی منصور بیجار، بار دیگر عدم آشنایی مسئولان استانداری با مفاهیم دیپلماسی رسانه و حتی دیپلماسی در سطوح بالاتر را آشکار ساخت. طرح مسائل آبی در شرایطی که آب به سیستان سرازیر شده و پیش‌بینی تداوم آن به دلیل بارش‌ها و سیلاب‌های جاری وجود دارد، نه تنها ثمربخش نبوده، بلکه می‌تواند پیامدهای منفی به همراه داشته باشد.

عطاالله اکبری معاون عمرانی استاندار سیستان و بلوچستان در بازدید از سد جریکه، با دستاوردسازی مجدد، ورود سیلاب به منطقه را ماحصل گفتمان و دیپلماسی محلی عنوان‌ کرد؛ اظهار نظر اکبری، ادعای نماینده سیستان را نقض کرد.

در سیستان موضوع مصادره دستاوردهای دیگران یا رویدادهای طبیعی تازگی ندارد اما تداوم این روند در عصر اطلاعات و افرایش اگاهی های مردم، اقدامی پوپولیستی و تبلیغاتی برای بقای سیاسی معنا می دهد. در هر دوره با سرازیر شدن سیلاب و ورود آن به سیستان، نمایندگان و سیاسیون در صدد مصادره اش برآمده و آن‌را محصول پیگیری های خود می دانند.