پژوهشگر دیپلماسی آب در صفحه شخصی‌اش نوشت: به دلیل منسوخ شدن رویکردها و ابزارهای کمیساران آب ایران و مدیران همیشه مدیر آن در حوزه آب های فرامرزی، همچنان با قطعیت می‌توان گفت که با سازوکار+ساختار+رویکرد فعلی، برگزاری نشست کمیساران آب بدون نتیجه بوده و همچون گذشته، بازی خوردن در زمین از قبل طراحی شده افغانستان و طالبان است.

وقتی مدیرکل روابط عمومی استانداری در نشست خبری از زبان مدیرعامل آب منطقه‌ای اعلام می‌کند که مسائل آبی محرمانه است و نمی‌توان درباره آن سخن گفت، در واقع شاهد تحریف خطرناکی از مفهوم امنیت ملی هستیم. این پاسخ مدیریت آب منطقه ای نه تنها پاسخی مطلوب نیست، بلکه فرار از پاسخگویی است که خود به تهدیدی علیه منافع ملی تبدیل شده است. اما پرسش اساسی این است که مرز میان محرمانه و غیرمحرمانه بودن اطلاعات آبی دقیقاً کجاست و چه کسی حق دارد این مرز را به دلخواه جابه‌جا کند؟

مدتی از انتصاب استاندار بومی و اهل سنت در سیستان و بلوچستان می‌گذرد؛ انتصابی که در ابتدا به‌عنوان نقطه عطف در تاریخ مدیریت استان معرفی شد، اما اکنون با گذر زمان، روشن شده که نه بومی بودن استاندار و نه شعارهای هم‌گرایی قومی و مذهبی نتوانسته گرهی از وضعیت بحرانی مردم سیستان باز کنند. آن‌چه امروز دیده می‌شود، تکرار همان الگوی همیشگی بی‌تفاوتی و عملکرد نادرست است؛ تنها چهره‌ها و اسامی عوض شده‌اند.

مناقشه آبی ایران و افغانستان از سال ۱۲۵۰ش با تجزیه سیستان موضوعیت پیدا کرد، از آن زمان تا سال ۱۳۵۱ در ادوار متخلف، معاهده‌های متعددی منعقد شد، اما به دلیل زیاده خواهی طرف افغان و احداث کانال‌های انحراف و انتقال آب، همواره ساکنان منطقه سیستان که عمدتا از راه کشاورزی، دامداری و صیادی ارتزاق می‌کردند، تنش‌های محلی را به کانون مناقشات دول ایران و افغانستان بَدَل می‌کرد.

قدیم‌ترها مردم‌اش «زابل جان» صدایش می‌کردند اما حالا می‌گویند، «شانس ما این بود که از گربه ته‌اش به ما رسید.» خشکسالی و توفان‌های پی‌درپی، چندسالی است که مردم سیستان و بلوچستان را مجبور به مهاجرت کرده، آنها که پولی در جیب داشتند از سیستان رفتند و آنها که ماندند، فقیرترین‌ها هستند و زندگی سختی دارند. روستاهای مرزنشین سیستان در دوسال اخیر خالی و خالی‌تر شده‌اند. طالبان آب را به‌روی مردم سیستان بسته و کمبود امکانات رفاهی اولیه، زندگی را برای آنها سخت‌تر کرده است. 

روزنامه جمهوری اسلامی نوشت: طالبان از دولت جمهوري اسلامي ايران امتيازات زيادي گرفت در حالي که به هيچيک از حقوق قانوني مردم ايران تن نداد حتي با غصب حقابه ايران از هيرمند و هريرود ظلم بزرگي به مردم شرق کشورمان کرد.

امام‌جمعه شهر بنجار گفت: هفته گذشته سخنگوی وزارت امور خارجه مطالبی را درخصوص حقابه سیستان مطرح کرد که به نظر می‌رسد بیشتر جنبه گفتار درمانی دارد؛ این‌که بگوییم سال‌هاست پیگیر هستیم و در حال مطالبه هستیم، به تنهایی مشکلات را حل نمی‌کند. اگر واقعاً مسئولان بخواهند مسئله‌ی حقابه را حل کنند، باید وارد عمل شده، با جدیت مذاکره کنند و اقدامات مؤثر انجام دهند.

يک ضربه ديگر هم در سکوت مطلق مسئولين کشور و رسانه ملي به حياتي‌ترين بخش زندگي اجتماعي مردم شرق کشورمان از ناحيه حکومت خودخوانده طالبان وارد شد. با افتتاح سد «پاشدان» در ولايت هرات که با مسدود کردن مسير رودخانه هريرود صورت گرفت، مهم‌ترين منبع آب شرب مشهد خشک شد. با مسدود شدن و انحراف مسير هريرود به طرف سد پاشدان، سد دوستي در پائين‌دست اين رودخانه تقريباً خشک و سهميه آبي که هميشه از هريرود به مشهد مي‌رسيد قطع شد.

نماینده ولی فقیه در سیستان و بلوچستان گفت: احساس می‌کنم که برخی از مسئولان سیاسی و امنیتی کشور، حاکمان افغانستان را نشناختند و ساده لوحانه، خوش‌بین هستند، بازی می‌خورند و از همه ابزارها برای احقاق حق استفاده نمی‌شود. اگر مخاطب خود را بشناسیم، می‌توانیم درست عمل کنیم.

رویکرد هیدروپلیتیک افغانستان بر روی ابعاد سیاسی، اقتصادی، امنیتی و اجتماعی دو سوی مرزهای ایران و افغانستان تاثیرات شگفتی می گذارد که با توجه به پیچیدگی آن، باید برای دفع خطرات آن آگاه بود و به موقع اقدام کرد. برای مقابله یا بی اثر کردن رویکرد هیدروپلتیک افغانستان، ابتدا می‌بایست استراتژی این کشور را در قبال مسئله آب تعریف کرد تا امکان بازتعریف ضد استراتژی فراهم شود.