کلاف سردرگم ساختار دیپلماسی کشور در حوزه آب و مصائب زیست محیطی حاصل از سیاست های آبی کشورهای همسایه به ویژه افغانستان و ترکیه و حکمرانی نادرست آب، باعث بروز فجایع انسانی و زیست محیطی بسیاری را در کشور شده که اگر برای آن چارهی اندیشیده نشود، در مناطق شرق، شمال شرق و غرب و شمالغرب کشور نیز تشدید می شود.
کریدور بادی شمال غرب به جنوبشرق که از تالاب بین المللی هامون میگذرد، موجب شده که مناطق سیستان، سرحدات، افغانستان، پاکستان و بعضا حاشیه دریای عمان را با توفان گرد و غبار مواجه کند.
سیاست های آبی افغانستان در سایه ضعف قوانین بینالمللی در خصوص رودخانههای فرامرزی و برنامه ریزی این کشور بر روی اقتصاد کشاورزی و افزایش سطح زیر کشت خشخاش، باعث شده که تالاب هامون طی دو دهه اخیر روی خوش نبیند.
رفته رفته با تشدید فرسایش بادی و دستکاری های انسانی، پهنه کانونهای بحرانی گرد و غبار در تالاب هامون و دشت های پیرامون آن افزایش یافته و اکنون شاهد کانونهای بحرانی با پهنه بیشتر و با مدت زمان مضاعف، مناطق مسکونی را تحت تأثیر قرار میدهند.
احداث کانال قوش تپه در مناطق شمالی افغانستان نیز امنیت آبی کشورهای آسیای میانه و حوضه دریای آرال را به شدت تهدید می کند، با خشک شدن دشت ها و رودخانههای های کشور ترکمنستان، باعث تشدید میزان غلظت توفانهای گرد و غباری که چندی پیش کیفیت هوای استان های خراسان شمالی، گلستان و مازندران را کاهش داد، می شود. چنین امری با تشدید سدسازیهای افغانستان در حوضه آبریز هریرود نیز دور از انتظار نیست.
سد سازی های ترکیه موسوم به طرح های “داپ” و “گاپ” با اهداف سیاسی و مهندسی اجتماعی نیز موحب بروز معضلات زیست محیطی قابل توجهی در عراق، سوریه و استان های غربی ایران شده که گاه زندگی پایتخت نشینان را با چالش مواجه می کند.
طبق مصوبه اخیر مجمع عمومی سازمان ملل، حقوق زیست محیطی در دسته حقوق بشر قرار گرفته، بنابراین سیاست های آبی کشورهای همسایه به ویژه افغانستان و ترکیه، مصداق بارز نقض حقوق بشر است.
چرا ساختار دیپلماسی ایران و سازمان حفاظت محیطزیست در بکارگیری ابزارهای سازمان های حقوق بشری توفیقی نداشته است؟ اجلاس مقابله با توفانهای ماسه و گردوغبار چه توفیقی در همکاریهای بین المللی در خصوص مقابله با پدیده گرد و غبار داشته؟ مادامی که از کشور افغانستان نماینده ای در این اجلاس حضور نداشته و طبق گزارش رسانهها به مسائل زیست محیطی حاصل از مرگ تالاب بین المللی هامون توجه چندانی نشده، چگونه میتوان به کاهش میزان ریزگردها منطقه جنوبشرق امیدوار بود؟
مطالب مرتبط:
تکمیل سد بخش آباد پایان سیستان را رقم میزند
احتمال تحویل سفارت افغانستان در تهران به طالبان؛ اخذ تضمین برای واگذاری حقابه هیرمند و انعقاد معاهده برای فراه رود و هریرود ضرورت دارد
ایران خواستار بررسی بیشتر کمک های بینالمللی به پروژه های آبی افغانستان شود
سد بخشآباد؛ تحمیل وضعیت آخرالزمانی بر حوزه تمدنی سیستان
