ایران هیچ قراردادی در رابطه با فراه رود با کشور افغانستان ندارد و این آب که ظاهرا دشتمال یا همان سیلاب های پایین دست حوزه آبریز است که به دلیل شیب زمین وارد سابوری می شود به هامون قسمت افغانستان وارد شده و با وزش باد به بخش ایران حرکت می کند. افغان ها بر روی فراه رود در حال احداث سد بخش آباد هستند و به دلیل عدم تکمیل آن، سیلاب ها وارد سابوری می شوند. این آب ها وارد گودال سابوری شده و حداقل تا در این مرحله هیچ کاربردی برای سیستان ندارد. حتی در آن محدوده نی هم نمی روید که برای مصارف دامی مورد بهرهبرداری قرار گیرد یا باعث تثبیت قسمت قابل توجهی از خاک بستر هامون سابوری شود.
هنگام ورود آب بدون اینکه کار کارشناسی صورت پذیرد، عده ای از مقامات که هیچ ارتباطی با این حوزه ندارند درصدد انتشار اخبار آن بر میآیند که پیش بینی می شود این مدل اطلاع رسانی برای دستگاه دیپلماسی هزینه بتراشد. وقتی یک کشاورز یا صیاد و یا رسانه های محلی غیر معتبر که صرفا حضور آب را می بینند و پشت پرده ها را نمیفهمند، اظهار نظر کرده یا دچار ذوق زدگی می شوند، صدمه ای به منافع ملی نمی زنند؛ اما وقتی که مدیران محیط زیست با لباس رسمی این سازمان، اقدام به انتشار فیلم ورود آب به سیستان می کنند، ناخودآگاه گام در مسیر اهداف طالبان بر می دارند. آب ورودی فراهرود مصرف زیست محیطی دارد و با اتمام سد بخش آباد بحران های زیست محیطی افزایش مییابد. سازمان محیطزیست تاکنون هیچ اقدام موثری در این باره نکرده و بهتر است به جای شادمانی برای آبی که مشخص نیست تا کی تداوم دارد، از طریق دستگاه دیپلماسی درصدد تعیین حق آبه از فراه رود باشد. در شرایط حاضر و حساسیت های موجود در منطقه دستگاههایی که ساختار محکمی دارند از هر گونه اظهار نظر و شادمانی در خصوص ورود آب خودداری می کنند چرا که به عواقب آن آگاهند. شایسته است قبل از هر گونه اظهار نظری ابتدا کار کارشناسی صورت پذیرد تا راه را بر دستگاهی دیگر جهت تحقق منافع ملی بسته نشود.
طالبان پس روی کار آمدن همواره درصدد این بوده اند که با انتشار اخبار غلط خود را پایبند به معاهده ۱۳۵۱ معرفی کنند و با تکیه بر اخبار غیر واقعی علت کاهش تخصیص حقابه از هیرمند و عدم اختصاص حق آبه زیست محیطی از فراه رود را توجیه کنند. اظهار نظرهای مقامات ایرانی از سوی طالبان رصد می شود و می تواند هنگام گفتگو با طرفین ایرانی به عنوان سندی دال بر دادن حقابه عرضه گردد و عرصه را بر دستگاه دیپلماسی تنگ نماید.
وظیفه سازمان محیط زیست تدوین برنامه و نظارت جهت حفظ محیطزیست است نه اطلاع رسانی عجولانه در خصوص موضوعی که آمدنش هیچ ارتباطی به آنها ندارد، به ویژه ورود آبی که هنوز نمی دانیم منشاء آن چیست. وقتی سازمان محیط زیست و نمایندگان با هیجان خبر از ورود آب می دهند، رسانه ها و حتی افرادی که در افغانستان دغدغه هامون را دارند به بیراهه میروند و نگاه مجامع جهانی به نفع طالبان تغییر می کند.
اکنون بیش از هر زمان دیگری لازم است وزارت امور خارجه و وزارت نیرو، سازوکار مناسبی برای اظهار نظرهای مقامات تعریف کرده و برای رسانهها کارگاههای آموزشی دیپلماسی رسانه برگزار شود. مادامی که هر کس ساز خود را بنوازد، یعنی با یک دستکاه دیپلماسی آشفته مواجه هستیم و با این روش ره به جایی نخواهیم برد. حداقل اگر آب منطقه ای کار مثبتی انجام نمیدهد، خرابکاری هم نمیکند. در گذشته بارها بنا به اقتضای کاری درصدد مصاحبه با مدیران آب منطقه ای برآمده و آنها به دلیل محرمانه بودن مسایل آبی مصاحبه نکردند. این سیاست میتواند به سازمان محیطزیست و سایر نهادهای دولتی نیز ابلاغ گردد.
در پایان لازم میبینم بار دیگر بر پیامدهای تکمیل سد بخش آباد تاکید کنم. با پایان سد بخش آباد شاهد از بین رفتن سه دریاچه هامون خواهیم بود و اگر حقابه ای در این باره در نظر گرفته نشود، صیادی، دامداری و محیط زیست منطقه بحرانی تر از آنچه امروز شاهدش بوده، خواهیم شد. تا دیر نشده سازمان محیطزیست رایرنی های خود را با دستگاه های ذیربط جهت گرفتن حقابه زیست محیطی آغاز نماید.
سلطانعلی عابدی
