علی آبادی در واکنش به پرسشی درباره وضعیت حقابه تالاب هامون و رودخانه هیرمند به جای بررسی سازه های ایجادی و ضرورت بهره گیری از ابزارهای موجود، در خصوص پروژههای هزینهبر آبی وزارت نیرو در سیستان و بلوچستان از جمله انتقال آب از دریا عمان که استان سهم اندکی از آن دارد و انتقال آب از تهلاب اشاره کرد و در نهایت گفت: از این ها بگذریم؛ همسایه شرقی ما به تعهداتش به قدر کافی (عمل نکرده) که باید بررسی شود، من نمیتوانم دقیق بگویم، چون این موضوعات باید از جنبه های سیاسی مورد توجه قرار گیرد. سهمی که دریافت می کنیم؛ سهم بسیار کمتری نسبت به گذشته است. آیا این دلیل، دلیل طبیعی است یا اینکه به صورت غیر طبیعی اینکار را کردند. داریم صحبت و بررسی می کنیم. به نطر می رسد که سازههایی که احداث کردند، تاثیر داشته است.
این مصاحبه نشان می دهد که وزارت نیرو در میان تعارض منافع ( دیپلماسی آب و اجرای طرحهای آبی)، اجرای طرحهای آبی را به عنوان اولویت خود انتخاب کرده و در خصوص دیپلماسی آب نیز قرار است مانند حدود ۲۷ جلسه بی نتیجه کمیساران آب هیرمند عمل شود و وزارت نیرو به عنوان متولی فاز حقوقی و فنی حقابه، صرفا نظاره گر سدسازیهای افغانستان باشد؛ همانطور که سایر سازههای آبی بدون هیچ مزاحمتی توسط افغانستان ساخته شده، سد بخشآباد و سایر سدهای در حال احداث نیز به زودی تکمیل خواهد شد.
این پرسش در میان افکار عمومی مطرح میشود؛ اگر دفتر رودخانههای مرزی در ساختار وزارت نیرو وجود نداشت، افغانستان چه اقدامی انجام می داد که تا کنون انجام نداده است؟ (بند کمال خان، سد بخش آباد، نهر لشکری و…) بودن یا نبودن دفتر رودخانههای مرزی، چه تفاوتی در نتیجه داشته است؟
با توجه به سابقه علی آبادی در حوزه انرژی، برق و مپنا، درک ناچیز وی از هیدروپلیتیک و مسائل دیپلماسی آب طبیعی است. در چنین شرایطی که تمام دغدغه وزیر نیرو مسئله برق و رفع ناترازی است، در عمل مباحث دیپلماسی آب به دفتر رودخانههای مرزی منتقل میشود، دفتری که در بیش در یک دهه گذشته همواره مغلوب دیپلماسی آب بوده و تا کنون اقدام در خوری انجام نداده است. کارشناسان، پژوهشگران و فعالان دیپلماسی آب و محیط زیست، نقدهای بسیاری به عملکرد دفتر رودخانههای مرزی و شخص مدیرکل دفتر دارند.
دفتر رودخانههای مرزی و وزارت نیرو به عنوان خط مقدم دیپلماسی آب و متولی فاز حقوقی و فنی دیپلماسی آب، باید درک درستی از شرایط را به مقامات سیاسی و امنیتی منتقل کنند، اما این اظهار نظر وزیر نیرو مبنی بر اینکه همسایه شرقی ما به تعهداتش به قدر کافی عمل نکرده که باید بررسی شود و یا اینکه دلیل کاهش سهم ایران از رودخانه هیرمند باید بررسی شود یا اینکه میزان تاثیر سازههای آبی افغانستان بر رودخانههای فرامرزی را نمی داند، حکایت از آن دارد که دفتر رودخانههای مرزی در شرایطی که نتوانسته درک درستی از شرایط به صورت کمی به وزیر نیرو منتقل کند، قطعا در تعریف استراتژی افغانستان در قبال مسئله آب و انعکاس آن به وزارت امور خارجه و شورای عالی امنیت ملی نیز ناتوان است. با توجه به چنین شرایطی قطعا ایران مانند گذشته مغلوب مناقشه آبی با افغانستان خواهد بود، بنابراین تغییر رویکرد دیپلماسی آب در وزارت نیرو و تقویت نگاه حاکم و افرادی که تا کنون کارنامه قابل قبولی در دفتر رودخانههای مرزی نداستند، باید در دستور کار قرار گیرد. در حالیکه افغانستان با ترکیه پشت سر هم نشست های جدی برای فشار به شرق ایران برگزار می کند، وزارت نیرو حتی پیامدهای زیست محیطی سدسازیهای افغانستان را مطالعه نکرده است!
با استمرار این شرایط، سد بخشآباد طی یکسال آینده تکمیل خواهد شد و جنوب شرق ایران مملو از گرد و غبار خواهد شد، این معضل به خالی شدن این خطه از سکنه و متعاقب آن تشدید مخاطرات امنیتی منجر خواهد شد. اگر حوزه سیاسی و امنیتی به بررسی عملکرد وزارت نیرو و تعریف یک ضد استراتژی مناسب برای مقابله با رویکرد هیدروپلیتیک افغانستان و ترکیه مبادرت نورزد، بدون شک شرایط اسفناکی را تجربه خواهیم کرد.
فرشید عابدی
مطالب مرتبط:
تکمیل سد بخش آباد پایان سیستان را رقم میزند
دیپلماسی آب هیرمند از دستور کار دولت خارج شده است؟
عدم استیضاح وزیر خارجه نشان از رضایت نمایندگان سیستان از نحوه دیپلماسی آب دارد؟
طبق وعده طالبان وزارت امورخارجه باید پیگیر اصلاح بند کمال خان باشد/در صورت همکاری طرف افغانستانی میتوانیم یک ماهه ارتفاع سرریز بند کمال خان را اصلاح کنیم/ در صورت تکمیل سد بخش آباد روی فراه رود، سیستان به تاریخ می پیوندد/ برای یک بازی برد_ برد ایران به سمت سرمایه گذاری در تأسیسات آبی افغانستان برود/آقای سلاجقه باید برای احیای تالاب هامون طبق عرف بین الملل دو میلیارد متر مکعب آب طلب کند
