دکتری تاسیسات آبی با اشاره به اینکه با امکانات موجود کشورمان می توانیم در عرض ۱۵ روز تا یکماه ارتفاع سرریز سد کمال خان را اصلاح کنیم، گفت: در حوزه فراه رود قراردادی نداریم و باید به سمت انعقاد قرارداد برویم، اگر سد بخش آباد بر روی فراه رود احداث شود فاتحه سیستان خوانده است، باید در مورد فراه رود یک بده و بستان داشته باشیم. ما باید کارهای عمرانی و شغل های جایگزین ایجاد کنیم تا طرف افغانستانی از احداث سد بخش آباد صرف نظر کنند.
متن پیش رو گفت و گو خبرنگار دیار عیار با دکتر محسن موسوی خوانساری متخصص تاسیسات آبی و عضو هیئت مدیره انجمن آب و خاک پایدار ایران در خصوص بررسی چالش های آبی فرامرزی منطقه سیستان است.
دیار عیار: با توجه به اینکه سال نرمال آبی را در افغانستان شاهد هستیم، برای اینکه سیلاب های حوزه آبریز هیرمند به گودزره منحرف نشود، دستگاه دیپلماسی کشورمان برای گرفتن حقابه چه راهی باید در پیش گیرد؟
موسوی خوانساری: دیپلماسی امروز درباره افغانستان و هیرمند نمی تواند دیپلماسی دیروز باشد، دیگر سال ۱۳۵۱ نیست و برگ برنده دست ما نیست، ما باید یک بده و بستان انجام دهیم. این بده و بستان می تواند در مورد کارهای عمرانی شهرهای همجوار ولایت های زرنج و فراه باشد.
وی افزود: ما سه کار باید انجام بدهیم. یکی قرارداد هیرمند است که نتوانستیم در یک دهه اخیر آنرا دریافت کنیم و هر چه آب آمده، سیلاب بوده است. پس این فکر نشدنی ست. ما برای هامون به سیلاب نیازمندیم، سیلاب دو تا دو نیم میلیارد متر مکعب می تواند کفاف آب منطقه را بدهد.
ما سه راهکار در رابطه با افغانستان داریم، یک راهکار حقابه رودخانه هیرمند طبق معاهده ۱۳۵۱ است، دیگری حقابه زیست محیطی تالاب هامون و سیلاب های مورد نیاز است و طبق عرف بین الملل باید این آب داده شود. تالاب هامون با دو میلیارد متر مکعب آب در هر چند سال یکبار زنده می شود. ما باید کاری کنیم سیلاب به سیستان برسد، کما اینکه امسال سال خوب آبی با توجه به برف های ارتفاعات هندوکش در پیش داریم، با آمدن آب چاه نیمه ها پر و هامون احیا می شود.
وی بیان کرد: مشکلی که در رابطه با هامون و هیرمند وجود دارد سرریز سد کمال خان است. تا زمانی که سرریز اصلاح نشود هر میران سیلاب سرازیر شود بی فایده است، اینکه دریچه را باز کنند و یک حقابه ای به ما بدهند نیاز ما را کفاف نمی دهد. ما احتیاج به سیلاب داریم و امسال سیلاب عظیمی خواهد آمد و متاسفانه سرریز کمال خان به گونه ای هست که آب را به سوی گودزره هدایت می کند. ما در مورد رودخانه هیرمند نیاز داریم تا سرریز سد کمال خان اصلاح شود، همانطور که ملا برادر و رهبر طالبان به وزیر نیرو قول دادند که نمی گذارند آب به گودزره برود.
دیار عیار: آیا طالبان حاضر به اصلاح سرریز بند کمال خان می شوند؟
موسوی: ما هیچ راه دومی نداریم. اگر سیستان را می خواهیم باید سرریز اصلاح شود. رها کردن ۸۲۰ میلیون مترمربع به درد ما نمی خورد و در مسیر نفوذ می کند، معلوم نیست جلوی آن گرفته نشود. ما به شدت به سیلاب نیار داریم. در هر صورت باید سرریز اصلاح شود و جهت آن به طرف هیرمند قرار گیرد. وعده ای که طالبان به وزیر نیرو دادند باید اجرایی شود و وزارت خارجه و تشکیلات دولتی باید روی سرریز کار کنند.
دیار عیار: عملکرد دستگاه هایی که متولی دیپلماسی آب (وزارت نیرو، وزارت امور خارجه و سازمان محیط زیست) را چگونه ارزیابی می کنید؟
موسوی: کل افرادی که در حوزه دیپلماسی آب در وزارت خارجه هستند از انگشتان دست تجاوز نمی کند؛ در وزارت نیرو هم همینطور. ما در نیم قرن اخیر نتوانستیم کارشناس و ساختار مفصلی برای مذاکره و احقاق حق پرورش دهیم، ساختار دیپلماسی آب در وزارت امور خارجه و وزارت نیرو ضعیف است. ده درصد آب های تجدید پذیر کشور آب های مرزی هستند و باید در حد معاونت وزیر پیگیر این امر باشد، نباید با تغییر رییس جمهور و وزرا تشکیلات دیپلماسی آب تغییر کند. وی ادامه داد: تشکیلات دیپلماسی آب باید ثابت بمانند و تجربه شان را نسل به نسل منتقل کنند، اکنون افرادی که در بخش آب های مرزی افغانستان فعالیت دارند افراد قوی هستند.که ما باید با آنها مذاکره کنیم.
وی یادآور شد: ما در خصوص فراه رود قرارداد نداریم و باید به سمت انعقاد قرارداد برویم. اگر سد بخش آباد بر روی فراه رود احداث شود فاتحه سیستان خوانده است، ما باید در مورد فراه رود یک بده و بستان داشته باشیم، باید کارهای عمرانی و شغل های جایگزین ایجاد کنیم تا آنها از احداث سد بخش آباد صرف نظر کنند. حجم سد بخش آباد یک میلیارد و دویست میلیون متر مکعب است و اگر احداث شود سیستان به تاریخ می پیوندد.
دیار عیار: در صورت همکاری طرف افغانستانی در چه باره زمانی سد کمال خان قابل اصلاح هست؟
دکتر موسوی: سرریز سد کمال خان در فرصت یکماهه قابل اصلاح هست. با امکاناتی که کشورمان دارد می توانیم در عرض ۱۵ روز تا یکماه ارتفاع سرریز سد کمال خان را بالا آورده و سرریز را به طرف ایران قرار دهیم، کار آسانی است.
دیار عیار: سفر آقای سلاجقه را چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا سفر وی می تواند دستاوردی داشته باشد؟
دکتر خوانساری: هامون یک زیستگاه بین المللی ست و جزو تالاب های پرخطر است. آقای سلاجقه باید برای احیای تالاب هامون طبق عرف بین الملل دو میلیارد متر مکعب طلب کند. او باید هامون را زنده کند. در پروتکل ۱۳۵۱ اسمی از حقابه هامون برده نشده است چون بحث این بوده که سیلاب ها به هامون می ریزد و گرنه در قرارداد می آمد.
دیار عیار: با توجه به ساختار فعلی قدرت در افغانستان چه الزام بین المللی برای گرفتن حقابه تالاب هامون وجود دارد؟
دکتر خوانساری: سال جاری یک سال پرآبی هست و با توجه به اینکه تالاب های داخلی کشور مثل گاوخونی و تالابهای استان فارس کمی احیا شده است، می توان از این فرصت استفاده کرد و به سرعت وارد مذاکرات بین المللی شویم. سد کجکی هفت میلیارد متر مکعب آب دارد و از نظر عرفی می توانیم مدعی شویم که دو میلیارد متر مکعب برای هامون رهاسازی شود، اگر چه با توجه به سرریز سد کمال خان تا زمان اصلاح این شدنی نیست.
دیار عیار: افغانستان یک کشور پرآب است، اگر ایران به سمت سرمایه گذاری در تأسیسات آبی افغانستان برود آیا می تواند براساس یک بازی برد_ برد آب بیشتری دریافت کند؟
دکتر خوانساری: اتفاقا پیشنهاد خیلی خوبی ست. افغانستان در قسمت شمالی در مرز تاجیکستان آبراهه های خوبی دارد. ما می توانیم آنجا فعالیت کنیم و همانطور که فرمودید یک بازی برد برد باشد.
مطالب مرتبط:
احتمال تحویل سفارت افغانستان در تهران به طالبان؛ اخذ تضمین برای واگذاری حقابه هیرمند و انعقاد معاهده برای فراه رود و هریرود ضرورت دارد
وزارت نیرو درباره بند کمال خان چه اقدامی انجام داده است؟ / برای پیشگیری از تکمیل سد بخش آباد چه برنامه ای دارد؟
موضوع تکمیل و احداث بند کمال خان و سد بخش آباد را به وزارت امور خارجه اعلام کردیم | باید فضای میان ایران و افغانستان، به فضای همکاری تبدیل شود
نامه سرگشاده مدیرمسئول پایگاه خبری دیار عیار به رئیس کمیسیون امنیت ملی
