در ادامه اقدامات جمهوری اسلامی ایران برای دسترسی به حقابه هیرمند، نماینده ویژه رئیس جمهور در امور افغانستان از حضور یک هیات کارشناسان ایرانی در این کشور برای نخستین بار با هدف بازديد از وضعیت آب رودخانه هیرمند و سرچشمه های آن خبر داد.

با وجود بحران‌های درون‌سرزمینی ایران، یکی از خطرات اصلی بیرونی مغفول مانده است. امروز در نزدیک‌ترین کشور همسایه‌مان افغانستان حکومتی سرکار آمده است که می‌تواند بزرگترین چالش امنیتی را برای ایران امروز درست کند. طالبان امروز با طالبان سال ۱۳۷۷ تفاوت‌هایی دارد؛ اما این تفاوت‌ها نه از جنبه مثبت بلکه از بُعد خطرات امنیتی بیشتر است.

مسئولان شرکت انکشاف ملی افغانستان خبر از پیشرفت فیزیکی ۹۴ درصدی کانال های انحراف و انتقال آب ترکو و قلعه افضل و بهره برداری قریب‌الوقوع این کانال ها دادند. این دو کانال با هدف آبیاری و احیای ۴۹ هزار هکتار اراضی بیابان های گودزره برای توسعه زراعت، اشتغالزایی و اسکان ۴۹ هزار خانوار پشتون به منظور گسترش و پراکنش پشتون ها در ولایت نیمروز به موازات مرز ایران در حال احداث است.

پس از تکمیل و آبگیری بند کمال خان، زنگ هشدار امنیت آبی منطقه سیستان و کلانشهر زاهدان به صدا درآمد، سامانه انحرافی بند کمال خان امکان مدیریت سیلاب‌های حوضه آبریز هیرمند را در اختیار حاکمان افغانستان قرار داد؛ پیش از آن، گاه سیلاب‌هایی بیش از میزان حقابه وارد سیستان می‌شد، بنابراین عدم اجرای معاهده ۱۳۵۱ هیرمند محسوس نبود، اما با کنترل و انحراف سیلاب های رودخانه هیرمند توسط بند کمال خان، به تدریج تنش آبی سیستان تشدید شد.

ریشه‌های گرد و غبار سیستان را بایستی در مدیریت نامتناسب منابع آبی در سراسر حوضه هیرمند به‌ویژه در سرآب آن در کشور افغانستان جست‌وجو کرد؛ جایی‌که در دو دهه پیش با سقوط طالبان اول، بخشی از مهاجرین از کشورهای همسایه برگشتند. توسعه مزارع کشاورزی به‌عنوان اولویت فوری اشتغال توسط اشغالگران توصیه شد و علاقه عمومی و ارزش افزوده زیاد، بهره‌برداران محلی را به توسعه کشت خشخاش سوق داد؛ محصولی که سه برابر گندم آب مصرف می‌کند و بازار آن جهانی است.

کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه گفت: مسئله آب، سد کجکی و بند کمال‌خان، مسئله طالبان نیست، بلکه مسئله آمریکا و اسرائیل و یک مبحث منطقه‌ای است، ما چاره نداریم یا بایستی بجنگیم و آب را بدست بیاوریم و یا اینکه بایستی با آمریکا مذاکره کنیم و در این مورد با آمریکا توافق کنیم.

حتی قبل از قدرت‌گرفتن طالبان نیز امنیت ضعیف، خشکسالی مکرر، فقر و بیکاری در افغانستان گسترده بود، توقف ناگهانی جریان کمک‌ها در قالب کمک‌های بلاعوض، قیمت مواد غذایی و سوخت را در زمان تسلط طالبان بیش از دو برابر افزایش داد

این احتمال را باید در نظر گرفت که طالبان یا خود یا با مشاوره شرکای پشت پرده، عامدانه مرز را ناامن می کنند تا حقابه پس از تامین امنیت در اولویت دوم قرار گیرد، حتی اگر به صورت مستقیم چنین هدفی نداشته باشند، ناامنی مرزی، حقابه را تحت الشعاع قرار می دهد که نباید چنین سناریوی رخ دهد.

مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین‌الملل با اشاره به عدم پرداخت حقابه هیرمند گفت: نقض عامدانه قواعد حقوق بین‌الملل در حوزه رودخانه های مشترک به "تروریسم آبی" منجر می‌شود.

تصاویر اختصاصی ایرنا از ماهواره‌های بین‌المللی و ماهواره خیام از نقاط مختلف بالادست هیرمند اعم از سد کجکی و سد کمالخان، مقادیر قابل توجهی آب پشت این سدها را نشان می‌دهد و ادعای اخیر حاکمان افغانستان را رد می‌کند.