طرف افغانستانی، فارغ از نوع حکومت مستقر، بر این ادعا پافشاری کرده که بر اثر خشکسالی میزان بارش باران و آورد آب در این حوضه به شدت کاهش پیدا کرده است، ادعای طرف افغانستانی این بوده که حتی آبی برای مصرف داخلی در اختیار نداشته چه برسد به این که بخواهد حقابه کامل ایران از این رودخانه فرامرزی مشترک تأمین کند.

سدسازی‌های افغانستان با هدف توسعه کشاورزی، تولید برق و ابزار قراردادن آب در حوزه سیاست و دیپلماسی در حوضه های آبریز هیرمند و هریررود در حال انجام است، متاسفانه برخی از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از سد سازی های افغانستان و پیامدهای آن بی اطلاع هستند!

دانشگاه زابل در اقدامی عجیب به جای برنامه ریزی برای بازدید تعدادی از برجسته‌ترین اساتید حوزه هیدرولیک مدعو اولین کنفرانس ملی مهندسی آب از مسیر ورودی رودخانه هیرمند و سد جریکه، رودخانه سیستان، تالاب هامون و ...، بازدید از مجموعه گیاهان دارویی، شترمرغ و گاو اصیل سیستانی را برنامه ریزی کرد!

ابوالفضل ظهره وند، سفیر سابق ایران در افغانستان با اشاره به خشک شدن هامون، گفت: بحث دیگر مربوط به هامون است که دارای مصوبه بین المللی است و جز کنوانسیون سازمان ملل است که به دلیل بی توجهی خشک شده و تغییرات اقلیمی سختی به وجود آورده است. هیچکس به این اشاره نمی‌کند آن زمان که ما با افغان‌ها قرارداد امضا کردیم در پایین سد کجکی که منشا آب آنجاست، یک سایت کنترل آبی آنجا هست و جدول آبی آنجا مشخص شده است که ۸۲۰ میلیون مترمکعب آب در سال باید ایران دریافت کند.

نیک میدانید که اگر آب هیرمند بر انهار کشاورزی سیستان جاری باشد دیگر دستی برای چند کیلو آرد به سوی بعضی دراز نمی‌شود!

با بحران آب در سیستان برخی نهاد‌های دولتی از جایگاه اداری خود بهره برده و اقدام به تامین آب مصرفی از راه های غیرمعمول می کنند، پژوهشگاه زابل در خارج از حوزه کاری خود و در بستر رودخانه هیرمند در فیدر یک که طبق قانون در اختیار وزارت نیرو و آب منطقه ای استان است اقدام به حفر گودال های وسیع کرده و آب زه را برای آبیاری درختان استفاده می کند. اینکه این گودال ها چه تاثیری بر اکوسیستم منطقه و نحوه ورود آب به چاه نیمه ها می گذارد بر عهده کارشناسان است اما بحث اخلاقی و حقوقی و قانونی آن بسیار جای بحث دارد.

آب منطقه ای سیستان و بلوچستان در گذشته نسبت به لایروبی کانال اطراف سد جریکه اقدام کرده، اما به جای حمل ماسه حاصل از آن به خارج از محدوده لایروبی، ماسه ها را بالادست کانال و در جهت وزش باد دپو کرده که بخشی از این ماسه مجدد وارد کانال شده است.

دکتری تاسیسات آبی با اشاره به اینکه با امکانات موجود کشورمان می توانیم در عرض ۱۵ روز تا یکماه ارتفاع سرریز سد کمال خان را اصلاح کنیم، گفت: در حوزه فراه رود قراردادی نداریم و باید به سمت انعقاد قرارداد برویم، اگر سد بخش آباد بر روی فراه رود احداث شود فاتحه سیستان خوانده است، باید در مورد فراه رود یک بده و بستان داشته باشیم. ما باید کارهای عمرانی و شغل های جایگزین ایجاد کنیم تا طرف افغانستانی از احداث سد بخش آباد صرف نظر کنند.

یک کارشناس محلی گفت: بارها هشدار دادیم که از نظر زیست محیطی هرگونه دستکاری در بستر تالاب هامون اشتباه است، زیرا ساختار خاک و معادله های زیست محیطی را تغییر می دهد.

به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست سیستان‌ و بلوچستان گله های شتر بستر تالاب هامون پلاک کوبی نشدند، بنابراین به منظور جلوگیری از افزایش ریزگرد ها مطابق طرح هویت گذاری دام وزارت جهاد کشاورزی، دام های پلاک کوبی نشده دام قاچاق محسوب می شود و امکان توقیف آن وجود دارد.