مطالعات نشان داده است که مهم‌ترین محل برخاست ریزگردهای سیستان، در حوالی مصب ورودی آب فراه‌رود به دریاچه‌ی سابوری است. چرا که سطحی وسیع، بنابه شرایط طبیعی، محل بازچرخ سیلاب‌های ورودی قرار گرفته، رسوبات زیادی بر آن انباشته شده است و بادهایی که در امتداد فراه‌رود، کانالیزه شده و بر سرعت آن افزوده می‌شود، اولین ضربات را به پیکره‌ی ساختمان بسیار نرم و سست این انباشته‌ها می‌کوبد و آن را به هوا پرتاب و سپس تلاطم طوفان‌ها، خاک‌ها را در هوا، همگن می‌کند و صدها کیلومتر می‌پراکند. 

مرگ تالاب بین المللی هامون حدود دو دهه شرایط زیست محیطی نامطلوبی را بر اهالی سیستان تحمیل کرده که هر چه جلوتر می رویم، وضعیت اسفناک تر می شود.

افغانستان در اجلاس بین‌المللی «مقابله با توفان‌های ماسه و گردوغبار»، نماینده‌ای نداشت و درباره سرنوشت هامون بحثی به میان نیامد.

وزرای نیرو و خارجه و معاونت های مربوطه، علیرغم بحرانی بودن اوضاع محیط زیست و اشتغال در سیستان و شدت گرفتن مهاجرت، هنوز درک درستی از وخامت اوضاع در این منطقه ندارند و اگر هم محدود افرادی به چنین شناختی رسیده اند، سیستان را قربانی مصالح سیاسی خود کرده اند. نمایندگان سیستان نیز به دلیل تعامل همه جانبه با دولت، از اختیارات قانونی خود در مواجهه با وزرای نیرو و خارجه بهره نمی برند و طرح استیضاح وزیر امور خارجه که به ادعای دو نماینده سیستان ثبت شده، مسکوت مانده است.

پس از تکمیل و آبگیری بند کمال خان، زنگ هشدار امنیت آبی منطقه سیستان و کلانشهر زاهدان به صدا درآمد، سامانه انحرافی بند کمال خان امکان مدیریت سیلاب‌های حوضه آبریز هیرمند را در اختیار حاکمان افغانستان قرار داد؛ پیش از آن، گاه سیلاب‌هایی بیش از میزان حقابه وارد سیستان می‌شد، بنابراین عدم اجرای معاهده ۱۳۵۱ هیرمند محسوس نبود، اما با کنترل و انحراف سیلاب های رودخانه هیرمند توسط بند کمال خان، به تدریج تنش آبی سیستان تشدید شد.

فرقی نمی‌کند در یک شهر گرمسیر زندگی ‌کنید یا سردسیر، اما اگر تجربه برف‌ شدید نیمه‌زمستان را هم نداشته باشید، حتما درباره‌‌اش از بقیه شنیده‌اید یا در فیلم‌ها دیده‌اید‎‎؛ مثلا پارو کردن برف از جلوی در خانه. حالا فکر کنید به جای برف که نویدبخش روزهای سبز بهاری است و میوه‌های خوشمزه تابستانی، همه‌جا تلی از خاک باشد و چشم، چشم را نبیند.

بیش از 2دهه خشکسالی، ندادن حقابه هیرمند، خشکی دریاچه هامون و سوءمدیریت، شرایطی را در سیستان رقم‌زده که بیش از 100هزار نفر از جمعیت 500هزار نفری آن طی این سال‌ها مهاجرت کرده‌اند. بیش از 10هزار خانوار فقط در یک سال گذشته وطن خود را ترک‌ کرده‌اند و حالا آمارها نشان می‌دهد از جمع 1032روستای سیستان، 203روستا خالی از سکنه هستند. حالا تالاب هامون با 382هزار هکتار مساحت در کنار 150هزار هکتار اراضی کشاورزی که به‌دلیل نبود آب امکان کشت ندارند به کانون ریزگرد تبدیل شده‌اند و به مرور تاسیسات و بناهای موجود زیر شن و گردوغبار دفن می‌شوند.

استاندار سیستان و بلوچستان عنوان کرد که "برای خدمات رسانی و حل مشکلات و دغدغه‌های مردم هیچ گونه بهانه‌ای از طرف مدیران استانی و شهرستانی پذیرفتنی نیست چرا که تلاش دولت بر این است که اقدامات در سفره و رفاه مردم قابل لمس باشد." از این دست اظهارات زیبا و امیدوار کننده در حوزه های مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی،فرهنگی، ورزشی، مدیریت شهری و ....مکررا به نقل از استاندار در کانال اطلاع‌رسانی روابط عمومی استانداری به چشم میخورد، آیا در نتیجه عملکرد دستگاه های اجرایی نیز تغییری ایجاد شده است؟

سیستان یک‌هفتۀ گذشته در ریزگرد و طوفان گردوغبار به‌سر برد. اتفاقی که به‌نظر می‌رسد طی چندسال گذشته با شروع وزش بادهای موسمی تکرار می‌شود و هر سال بر شدت هجوم غبار می‌افزاید. گرچه بی‌آبی هامون و بستن آب هیرمند به روی ایران عموماً دلیل خیزش غبار در این منطقه عنوان می‌شود، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد دستکاری‌های ایران در این منطقه، خود، به‌دلیلی برای ریزگرد و گردوغبار تبدیل شده است. یکی از مهمترین این دلایل حفر کانالی به‌طول تقریبی ۲۵ تا ۲۸ کیلومتر در بستر هامون «سابوری» است که نه فقط بدون مجوز بلکه بدون هیچ مطالعه‌ای بر پیامدهای احداث، ساخته شد. حجم بالای خاک گودبرداری در زمان ساخت این کانال، همراه با نرسیدن آن به هامون، جاماندن طرح‌های مقابله با بیابان در این منطقه، ازبین‌رفتن پوشش گیاهی و مکیدن آب زیر زمین از سوی چاهک‌ها، همه دست‌به‌دست هم داده‌اند تا هر باد، غباری سهمگین به‌سمت مناطق مسکونی سیستان بلند کند.

رئیس پژوهشکده تالاب بین‌المللی هامون گفت: با توجه به اینکه هامون سابوری در کریدور بادی منطقه سیستان است، تکمیل سد بخش‌آباد و نرسیدن آب به هامون سابوری، کیفیت هوای سیستان را به کلی نابود می‌کند، طوری که این منطقه دیگر جای زندگی نباشد.