اخبار ولایت فراه و تصاویر ماهواره‌ای، حکایت از ورود سیلاب به تالاب هامون سابوری بخش افغانستان دارد، بنابراین با توجه به میزان وزش باد، پیش بینی می‌شود که ورود سیلاب به بخش تالاب سابوری ایران زودهنگام محقق شود و فرصت مغتنمی برای مرطوب‌سازی کانون‌های بحرانی گرد و غبار تالاب در فصل زمستان به وجود آوَرَد.

در دل فلات ایران و افغانستان، جایی که تاریخ و جغرافیا در هم تنیده‌اند، دریاچه‌ای به نام هامون برای هزاران سال حیات بخش صدها هزار انسان بود. این دریاچه که از آب رودخانه هیرمند سیراب می‌شد، امروز در آستانه نابودی کامل قرار دارد. اما این خشکی نه حاصل خشکسالی طبیعی، بلکه برآیند یک طراحی عامدانه است که با دقت مهندسی و اراده سیاسی به اجرا درآمده است.

بحران آب سیستان دیگر صرفاً یک معضل محلی نیست؛ این بحران به جنگ خاموش آبی تبدیل شده است که در آن طالبان با نقض معاهده ۱۳۵۱، حق آبه ایران از رودخانه هیرمند را قطع کرده و در عین حال با روایت‌سازی هوشمندانه، توانسته است خود را در جایگاه محق نشان دهد. اما آنچه در این معادله پیچیده بیش از همه به چشم می‌آید، ناکامی فاحش دستگاه‌های مسئول ایران در تولید روایت رقیب و انتقال واقعیت‌های تلخ سیستان به افکار عمومی جهانی است.

سند توسعه سیستان و بلوچستان که بدون مشارکت کارشناسان مستقل و نهادهای مدنی به هیأت دولت ارائه شده، بیش از آن‌که نقشه‌ راه توسعه باشد، بازنمایی روشنی از رویکرد ناکارآمدی است که دهه‌هاست این استان را در دام توسعه‌نیافتگی نگه داشته است.

سخنگوی صنعت آب اعلام کرد که در سال آبی گذشته تنها ۱۱۹ میلیون متر مکعب از حقابه ایران توسط هیئت حاکم بر افغانستان در هیرمند پرداخت شده که معادل ۱۶ درصد حقابه ایران است.

مناقشه آبی ایران و افغانستان از سال ۱۲۵۰ش با تجزیه سیستان موضوعیت پیدا کرد، از آن زمان تا سال ۱۳۵۱ در ادوار متخلف، معاهده‌های متعددی منعقد شد، اما به دلیل زیاده خواهی طرف افغان و احداث کانال‌های انحراف و انتقال آب، همواره ساکنان منطقه سیستان که عمدتا از راه کشاورزی، دامداری و صیادی ارتزاق می‌کردند، تنش‌های محلی را به کانون مناقشات دول ایران و افغانستان بَدَل می‌کرد.

قدیم‌ترها مردم‌اش «زابل جان» صدایش می‌کردند اما حالا می‌گویند، «شانس ما این بود که از گربه ته‌اش به ما رسید.» خشکسالی و توفان‌های پی‌درپی، چندسالی است که مردم سیستان و بلوچستان را مجبور به مهاجرت کرده، آنها که پولی در جیب داشتند از سیستان رفتند و آنها که ماندند، فقیرترین‌ها هستند و زندگی سختی دارند. روستاهای مرزنشین سیستان در دوسال اخیر خالی و خالی‌تر شده‌اند. طالبان آب را به‌روی مردم سیستان بسته و کمبود امکانات رفاهی اولیه، زندگی را برای آنها سخت‌تر کرده است. 

بحران زیست‌محیطی ناشی از خشک شدن دریاچه بین‌المللی هامون، منجر به تبدیل بستر آن به یکی از کانون‌های اصلی تولید ریزگرد در جنوب شرق ایران شده است. برای حل این معضل، طرح احداث دیوارهای بادشکن گلی به عنوان یک راهکار مهندسی برای کاهش سرعت باد و مهار ریزگرد از سوی منابع طبیعی ارائه و در حال اجراست. این مقاله به ارزیابی جامع کارایی این سازه‌ها بر اساس اصول پایه‌ای هواشناسی، دینامیک سیالات محیطی، مهندسی ژئوتکنیک و ژئومورفولوژی می‌پردازد.

معاون اداره کل منابع طبیعی سیستان و بلوچستان با بیان اینکه سد بخش آباد به زودی در افغانستان افتتاح می‌شود که آب را کاملاً بر روی ما می‌بندند گفت: با توجه به خشکی تالاب هامون و خشکی اراضی کشاورزی، وضعیت سیستان و بلوچستان بسیار فاجعه بار است.

رویکرد هیدروپلیتیک افغانستان بر روی ابعاد سیاسی، اقتصادی، امنیتی و اجتماعی دو سوی مرزهای ایران و افغانستان تاثیرات شگفتی می گذارد که با توجه به پیچیدگی آن، باید برای دفع خطرات آن آگاه بود و به موقع اقدام کرد. برای مقابله یا بی اثر کردن رویکرد هیدروپلتیک افغانستان، ابتدا می‌بایست استراتژی این کشور را در قبال مسئله آب تعریف کرد تا امکان بازتعریف ضد استراتژی فراهم شود.