کالبد شکافی فروپاشی ساختاری نظام سلامت در خطه سیستان| بخش اول
کالبد شکافی فروپاشی ساختاری نظام سلامت در خطه سیستان| بخش اول
در حالی که شعارهای توسعه سلامت در سطح کلان به گوش می‌رسد، واقعیت‌های تلخ و تکان‌دهنده در قلب بیمارستان‌های منطقه سیستان (امام خمینی، امیرالمؤمنین، زهک و هیرمند) حکایت از واژگونی کامل استانداردهای درمانی دارد. دکتر هومن سندگل، پزشک اورژانس، در افشاگری گسترده و با جزئیات دقیق از لایه‌های پنهان مدیریت، از وضعیتی پرده برداشت که در آن، بیمارستان‌ها نه به عنوان مراکز درمان، بلکه به عنوان عرصه‌هایی برای مدیریتِ منافع و سوءاستفاده از منابع دولتی عمل می‌کنند.

ریشه‌ی اصلی تمام بحران‌های زابل، در ساختار نظارتی نهفته است
دکتر سندگل با تحلیل دقیق سلسله‌مراتب اداری، از یک «بن‌بست نظارتی» خبر داد. به گفته وی، وابستگی مستقیم دانشگاه علوم پزشکی به وزارت بهداشت، در کنار «خودمحور» شدن نهادهای نظارتی داخلی، باعث شده تا سیستم نظارتی از وظیفه اصلی خود یعنی «اصلاح تخلفات»، به «پوشش تخلفات» تغییر ماهیت دهد.
وی با اشاره به اینکه در این ساختار، هیچ استقلال عمل یا مسیر شفافی برای گزارش تخلفات وجود ندارد، بیان کرد: گزارش‌های رسمی سوپروایزرها درباره تخلفات رفتاری پزشکان، از جمله عدم حضور به‌موقع در شیفت‌های شب یا تأخیر در تحویل شیفت‌ها (که می‌تواند جان بیمار را در لحظات بحرانی به خطر اندازد)، بدون هیچ‌گونه پیگرد اداری یا ثبت در سوابق پرسنلی، در لایه‌های مدیریتی دفن می‌شود. این یعنی سیستم، عملاً مکانیسم خوداصلاحی خود را از دست داده است.

بحران منابع انسانی؛ از کاهش ساعت کاری تا بی‌نظمی‌های ساختاری

یکی از تکان‌دهنده‌ترین بخش‌های این افشاگری، مربوط به مدیریت زمان و نیروی انسانی است.
دکتر سندگل گفت: برخلاف قوانین جاری که حضور ماهانه ۱۷۰ ساعت را برای پزشکان موظف می‌دانند، به دلیل سوءمدیریت فاحش، ساعت کاری پزشکان در بیمارستان‌ امیرالمؤمنین(ع) به شکلی غیرمنطقی به ۸۰ تا ۹۰ ساعت در ماه تقلیل یافته است.
وی افزود: این موضوع در حالی رخ می‌دهد که با وجود حضور بیش از ۵۰ پزشک در چهار بیمارستان اصلی منطقه، سیستم با کمبود نیرو مواجه نیست، بلکه با «عدم بهره‌وری از نیرو» و «عدم نظارت بر حضور و غیاب» روبه‌رو است. این ناهماهنگی در شیفت‌ها، باعث شده است که بیمارستان‌ها در ساعت‌های حساس، با خلاء تخصصی مواجه شوند.

بازار سیاه «فروش شیفت»؛ وقتی تجهیزات دولتی در خدمت مطب‌های خصوصی است

دکتر سندگل با رویکردی بسیار دقیق، از وجود یک «بازار سیاه» در بخش رادیولوژی بیمارستان امیرالمؤمنین پرده برداشت. او توضیح داد که برخی از متخصصان رادیولوژی برای کسب درآمد بیشتر در مطب‌های شخصی خود، شیفت‌های بیمارستانی را به افراد غیرمتخصص یا افرادی که هیچ قرارداد رسمی یا صلاحیت علمی با بیمارستان ندارند، می‌فروشند.
وی عنوان کرد که این فرآیند با دو پیامد فاجعه‌بار همراه است:
۱. تخریب کیفیت تشخیص: افراد جایگزین که اغلب فاقد صلاحیت هستند، برای انجام سریع و نمایشیِ تعداد بالای سونوگرافی (به منظور افزایش سرعت کار و خروج از بیمارستان)، از تجهیزات بیمارستان استفاده می‌کنند، که این امر منجر به تشخیص‌های نادرست و خطرناک برای بیماران می‌شود.
۲. فرار از مسئولیت با ثبت گزارش‌های صوری: این افراد برای این‌که درگیر مسئولیت‌های پزشکی نشوند، با ثبت گزارش‌های صوری مبنی بر «خرابی دستگاه»، از ارائه خدمات واقعی به بیماران سرباز می‌زنند و مراجعین را سرگردان می‌کنند. این یعنی تجهیزات دولتی در خدمت ساختار درآمدی مطب‌های شخصی قرار گرفته است.

سقوط بخش‌های حیاتی؛ جراحی، ارتوپدی و بحران سرمایشی

وی با اشاره به این‌که وضعیت بخش‌های جراحی و ارتوپدی در بیمارستان‌های منطقه، فراتر از یک بحران اداری، به یک بحران انسانی تبدیل شده است، تصریح کرد: با عدم تمدید قرارداد متخصصان باسابقه و جایگزینی نیروهای کم‌تجربه، پزشکان باقی‌مانده با فشار کاری غیرانسانی (مانند شیفت‌های ۱۰ روزه متوالی یا آنکال) مواجه هستند. از طرفی به دلیل کمبود جراحان و متخصصان ارتوپد، بیماران دچار شکستگی و آسیب‌های حاد، ناچارند روزها در انتظار نوبت عمل بمانند.
دکتر سندگل تأکید کرد که این انتظار در شرایط «نقص شدید سیستم سرمایشی بیمارستان» و گرمای طاقت‌فرسای منطقه، عملاً غیرقابل تحمل و تهدیدکننده حیات بیماران است.

بخش گوارش؛ مرز باریک میان زندگی و مرگ در نبود متخصص

دکتر سندگل فاش کرد که بخش گوارش در چرخه‌هایی بسیار خطرناک قرار دارد: «در نیمی از ماه، بیمارستان فاقد متخصص آنکال است و در نیم دیگر، تنها یک متخصص حضور دارد که پاسخگوی نیاز جمعیت منطقه نیست.» در نتیجه، بیمارانی که دچار خونریزی‌های گوارشی اورژانسی هستند و نیاز حیاتی به اقدامات فوری (مانند اندوسکوپی) دارند، به دلیل نبود متخصص در شیفت‌های مورد نیاز، پیش از رسیدن به متخصص، در انتظار درمان جان خود را از دست می‌دهند.
بازار سیاه جراحی و سودجویی در رابطه با بیماران؟

این پزشک اورژانس گفت: یکی از جدی‌ترین و تکان‌دهنده‌ترین بخش‌های این افشاگری، مربوط به بخش جراحی و متخصصان نوروسرجری (جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات) است. طبق گزارش، در حالی که پزشکانی مانند دکتر دانشور و دکتر قربانی آمادگی دارند با تعرفه بیمارستانی و به صورت رایگان خدمات ارائه دهند، اما یک سیکل معیوب، مانع از این امر می‌شود.
دکتر هومن سندگل اظهار داشت: گزارش‌ها حاکی از آن است که برخی پزشکان با ایجاد روابط پنهانی، بیماران را از سیستم دولتی دور کرده و آن‌ها را به سمت مطب‌های شخصی هدایت می‌کنند. در این فرآیند، مراجعین مجبور می‌شوند مبالغ هنگفتی (بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان) بابت عمل‌هایی که باید با هزینه اندک دولتی انجام شود، به طور مستقیم به پزشکان پرداخت کنند. این سیستم، عملاً تخصص‌های حیاتی را از دسترس طبقات آسیب‌پذیر خارج کرده و به یک ابزار ثروت‌اندوزی شخصی تبدیل کرده است.