بند کمال خان ابزار مورد نیاز هیات حاکمه افغانستان برای مدیریت سیلاب های حوضه آبریز هیرمند را فراهم کرده، به همین خاطر ضرورت اجرای معاهده دلتا پس از سال ۱۴۰۰ از اهمیت زیادی برخوردار شده که در این زمینه ساختار دیپلماسی توفیقی نداشته و در زمین هیدروپلیتیکی افغانستان سرگردان بوده است.
پیش از احداث بند کمالخان، سیلاب حوضه آبریز هیرمند وارد پایاب این حوضه یعنی سیستان می شد، بنابراین در سال های آبی نرمال و ترسالی معاهده دلتا خود به خود اجرا می شد.
گروه طالبان از زمان تسلط بر افغانستان مدعی بودند که معاهده دلتا را به رسمیت می شناسند، اما به بهانه خشکسالی و عدم بارش باران و گاه ایراد فنی دریچه های بند کمالخان، از اجرای معاهده دلتا شانه خالی کردند.
رئیسی ۲۸ اردیبهشت در سفر به چابهار خطاب به حاکمان افغانستان عنوان کرد: میخواهم به حاکمان افغانستان عرض کنم که این سخن بنده را مطلب عادی تلقی نکنند، بسیار جدی بگیرند؛ به مسئولان و حاکمان افغانستان اخطار میکنم که حق مردم و منطقه سیستان و بلوچستان را سریعا بدهند.
بلافاصله سخنگوی سازمان فضایی ایران در صفحه شخصی خود در توییتر نوشت: سازمان فضایی ایران با استفاده از ماهواره خیام، رودخانه هیرمند را پایش کرده است. تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که حکومت افغانستان در برخی نقاط با انحراف مسیر آب و ایجاد بندهای متعدد، مانع رسیدن آب به ایران شده است. آماده ایم داده های مربوطه را در اختیار وزارت امور خارجه قرار دهیم.
چند پس از این توییت، تصاویر ماهوارهای خیام مبنی بر وجود حجم زیاد آب در پشت سد های کجکی و کمال خان منتشر شد و واکنش مقامات طالبان را برانگیخت.
مقامات طالبان در چند اطلاعیه و سخنرانی بار دیگر ادعاهای خود مبنی بر وجود خشکسالی را تکرار کردند. طرف ایرانی طبی معاهده دلتا، بازدید از ایستگاه سنجش آب دهراوود و بررسی داده های آن را تقاضا کرد. طالبان به بهانه وجود نقض فنی در ایستگاه دهراوود، مردادماه امسال مصادف با پایان سال آبی و فصل زراعت با بازدید هیات ایرانی از مسیر رودخانه هیرمند و ایستگاه دهراوود موافقت کردند. با توجه به این که آورد رودخانه در ماه مرداد اندک است، هیات ایرانی پس از بازدید و بدون دریافت داده های آورد آب سایر ماه های سال آبی از ایستگاه دهراوود، وجود خشکسالی در افغانستان را تایید کردند. دولت سیزدهم بازدید هیات ایرانی از ایستگاه دهراوود را یک دستاورد خواند!
مولوی امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان که سابقه تحصیل در دارالعلوم مسجد مکی زاهدان را دارد، چندی قبل طی یک سخنرانی ضمن اعلام همدردی با مردم سیستان و بلوچستان بخاطر بحران آب، عنوان کرد که در افغانستان خشکسالی وجود دارد و دعا کنید که باران ببارد.
طی هفته گذشته ۲۴ ولایت افغانستان از جمله ولایت نیمروز شاهد بارش برف و باران بودند که منجر به روان آب و سیلاب در رودخانه هیرمند و فراه رود شد. به گفته منابع محلی سیلاب رودخانه هیرمند تا بالادست بند کمال خان رسیده است. مردم محلی هراس دارند که مشابه سال گذشته حجم زیادی از سیلاب هیرمند توسط سامانه انحرافی بند کمال خان منحرف و توسط کانالهای انتقال و انحراف آب ترکو و قلعه افضل در راستای سیاست احیای ۴۹ هزار هکتار از اراضی گودزره منحرف شود.
در حال حاضر بهانه خشکسالی و عدم وجود آب از جناب طرف افغان وجود ندارد، اما تا کنون شاهد موضع گیری از جانب ارکان مختلف ساختار دیپلماسی آب کشور نبودیم. آیا ایران دوباره در زمین هیدروپلیتیکی افغانستان بازی می خورد؟ آیا ایران توانسته استراتژی افغانستان را به درستی تعریف کند؟ در صورتی که بهانه های از قبیل وجود ایراد فنی دریچه های بند کمالخان از جانب طرف افغان مطرح شود، ایران از منافع اقتصادی حاصل از تجارت با افغانستان می گذرد تا از اهرم های فشار برای تامین حقابه بهره ببرد؟
فرشید عابدی
