وضعیت اسفناک فاجعه انسانی و زیست‌محیطی حاکم بر سیستان متاثر جنگ آبی منطقه ای و ضعف دستگاه دیپلماسی در خصوص تامین حقابه هیرمند علیرغم وجود معاهده ۱۳۵۱، بی شباهت به برخی رخدادهای جنگ هشت ساله ایران و عراق نیست.

مردم سیستان در تجمع اخیر مطالبه حقابه رودخانه هیرمند در شهرستان زابل با سر دادن شعارهایی که عدم رضايت از عملکرد و ناکارامدی نمايندگان سیستان را هدف قرار داده بود خواهان استعفای آن‌ها شدند.

"رییس سازمان محیط زیست کشور عنوان کرده با وجودی که حاکمان افغانستان از قبول داشتن معاهده رهاسازی آب هریرود حرف می زنند اما در عمل به جای ۸۵۰ میلیون لیتر فقط ۱۵ میلیون لیتر آب رها شده است." در حالی که هریرود نیست و هیرمند است، میلیون لیتر نیست، میلیون مترمکعب است، 850 نیست و 820 است!!!

66 روز از اخطار رئيس ‌جمهور رئيسي به حکام افغانستان درباره حقابه ايران از رود هيرمند گذشته ولي هنوز خبري از انجام وعده‌هاي طالبان در اين زمينه نشده است. در 66 روز گذشته، تحرکات زيادي براي اجرائي شدن معاهده 1351 ميان ايران و افغانستان درخصوص تحويل حقابه هيرمند به ايران صورت گرفت ولي هيچيک از آنها به جاري شدن آب به سوي استان تشنه سيستان و بلوچستان منجر نشد.

وزرای نیرو و خارجه و معاونت های مربوطه، علیرغم بحرانی بودن اوضاع محیط زیست و اشتغال در سیستان و شدت گرفتن مهاجرت، هنوز درک درستی از وخامت اوضاع در این منطقه ندارند و اگر هم محدود افرادی به چنین شناختی رسیده اند، سیستان را قربانی مصالح سیاسی خود کرده اند. نمایندگان سیستان نیز به دلیل تعامل همه جانبه با دولت، از اختیارات قانونی خود در مواجهه با وزرای نیرو و خارجه بهره نمی برند و طرح استیضاح وزیر امور خارجه که به ادعای دو نماینده سیستان ثبت شده، مسکوت مانده است.

شرایط هیدرولوژیکی حوضۀ هیرمند و عوامل انسانی و اقلیمی چه اثری بر ورود آب به ایران دارد؟بهانۀ واهی «طالبان»مطالعۀ دانشگاه تربیت مدرس تهران تأیید می‌کند که بدون تغییر محسوس در منابع آب بالادست حوضۀ هیرمند، طرح‌های توسعه‌ای افغانستان، دلیل صفر شدن جریان ورودی آب به ایران است.

پس از تکمیل و آبگیری بند کمال خان، زنگ هشدار امنیت آبی منطقه سیستان و کلانشهر زاهدان به صدا درآمد، سامانه انحرافی بند کمال خان امکان مدیریت سیلاب‌های حوضه آبریز هیرمند را در اختیار حاکمان افغانستان قرار داد؛ پیش از آن، گاه سیلاب‌هایی بیش از میزان حقابه وارد سیستان می‌شد، بنابراین عدم اجرای معاهده ۱۳۵۱ هیرمند محسوس نبود، اما با کنترل و انحراف سیلاب های رودخانه هیرمند توسط بند کمال خان، به تدریج تنش آبی سیستان تشدید شد.

معین الدین سعیدی، عضو کمیسیون کشاورزی در دیدار یا وزیر امور خارجه در زمینه دیپلماسی پارلمانی و استفاده از ظرفیت‌های موجود و لزوم فعالیت بیشتر دستگاه دیپلماسی جهت تامین حقابه هیرمند گفتگو و تبادل نظر کرد.

تکميل بند انحرافی کمال خان از سال ۱۳۹۰ دوباره آغاز شد و در بهمن سال ۹۹، این بند آبگیری شد، ایران به رغم داشتن ابزار های متعدد، اعمال فشار جدی برای پیشگیری از سدسازی‌های افغانستان بر روی هیرمند، فراه رود و هریرود انجام نداد، در این یادداشت به متغیر های عملکردی نمایندگان مجلس، به ویژه حبیب الله دهمرده که در مجلس دهم و یازدهم حضور داشته، می‌پردازم.

امام جمعه شهرستان نیمروز گفت: وزیر امور خارجه عنوان کرد که مذاکرات به نتایج خوبی می‌رسد و‌ تمام ارکان‌ حاکمیت به جد پیگیر مساله آب و حقابه سیستان هستند و یک‌موضوع و‌ دغدغه ملی شده‌، پشت‌پرده هم مذاکرات‌ به نتایج خوبی دارد می‌رسد و این‌نتیجه دیپلماسی در کنار میدان قدرت است و این‌ها موجب امیدواری و دلگرمی مردم شده و البته نباید با وعده های الکی این روند و اقدامات مثبت و پیگیری ها را متوقف کنید باید باجدیت تا حصول نتیجه موضوع را دنبال کرد.