حل مسائل امنیتی و رفع موانع توسعه، در گرو کار کارشناسی و واکاوی ریشه‌های تاریخی آن است. نهادهای حاکمیتی، امنیتی و فرهنگی باید با درک درست مسئله و تعریف راهبردِ رقیب، برای آن چاره‌اندیشی کنند؛ در غیر این صورت، بحث و جدل تریبون‌داران، زدن برچسب‌های ناروا یا توصیه به تسلیح افراد برای حفظ خود، نه‌تنها راه حل منطقی نیست، بلکه با توجه به شرایط حساس کشور، به التهاب فضا دامن می‌زند. در این یادداشت، نگاهی به برخی از این مسائل دارم.

در ادبیات سیاسی و رسانه‌ای دوران حیات رهبر معظم انقلاب (ره)، مفهوم «جهاد تبیین» هرگز به معنای تبیین صرف مواضع، بلکه همواره به معنای مواجهه با واقعیت‌های موجود بوده است. برای آنکه بتوان در برابر جنگ شناختی و جریان‌های تجزیه‌طلب ایستادگی کرد، نخست باید بتوان نقد ساختارهای داخلی را شنید و از کاستی‌های اجرایی را چشم پوشی نکرد. اما وقتی در قلب سیستان و بلوچستان، در نشست تخصصی رسانه‌ای، نقدِ عملکرد دستگاه‌های اجرایی فرهنگی با دیوار «قطع سخن» و «بی‌ربط دانستن موضوع» برخورد می‌کند، باید پرسید: آیا ما در حال مدیریت میدان هستیم یا در حال کتمان واقعیت‌های میدان؟

ارج نهادن به فرهنگ‌های گروه‌های جمعیتی تقاط مختلف ایران، حائز اهمیت است. فرهنگ فولکلور گروه‌های جمعیتی سراسر ایران می‌تواند در راستای انسجام و هویت ملی نقش آفرینی کند، اما مادامی که ظرافت‌های فرهنگی و اجتماعی در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ نشود، می‌تواند باعث بروز آثار منفی در جامعه شود. استفاده از زبان‌های محلی برای تولید برنامه خبری به منظور جذب مخاطب گرچه در برخی از استان‌ها مسبوق به سابقه است، اما در سیستان و بلوچستان راه‌انداری بخش خبری به زبان بلوچی این توقع را برای سیستانی‌ها نیز به وجود می‌آورد که بخش خبری به زبان یا گویش سیستانی را مطالبه کنند.

حادثهٔ ترور مامور پاسگاه شهردراز توسط گروهک موسوم به جیش العدل، فارغ از جنبهٔ دلخراش و محکومیت شدید آن، حامل پیام‌هایی نگران‌کننده و چندلایه است. ضاربان با اعلام اینکه این عمل تلافی آنچه در ایلام گذشته و پیوندی با اعتراضات سراسری است، در حالی دست به این اقدام زده‌اند که ماهیت اعتراضات در چند هفته اخیر عمدتاً مدنی و مسالمت‌آمیز بوده و هیچ‌یک از جریان‌های مؤثر در آن، مبارزهٔ مسلحانه را تبلیغ یا تأیید نکرده‌اند.

بودجه‌های حمایتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، که هرساله با شعار توسعه‌ی فرهنگ و هنر به استان‌ها، از جمله دیار محروم سیستان و بلوچستان، تزریق می‌شود، سرنوشتی غریب و پرسش‌برانگیز یافته است. بودجه‌هایی که گویی در گرداب بی‌ثمری و بی‌هدفی غرق شده‌اند، بی‌آنکه ردّی از دستاوردی فرهنگی یا هنری برای این خطه بر جای نهند. این اعتبارات ارزشمند، که می‌بایست شریان حیات بخش جریان‌های اصیل فرهنگی باشد، یا به کام ادارات دولتی دیگر سرازیر می‌شود که خود دارای ردیف بودجه‌ای مستقل هستند، یا در کام افرادی فرومیرود که هیچ پیوندی با عرصه‌ی فرهنگ و هنر ندارند.

به وفور شنیده ایم که فرهنگ در اولویت نظام نیست. نمی دانم این جمله واقعیت است یا محصول القائات. بررسی سیر عملکردی دولت ها نشان می دهد که برخی دولت ها به فرهنگ و هنر اهتمام ورزیده اند و در برخی دولت ها از فرهنگ و هنر توقعات دیگری داشته اند و آن را در خدمت اهداف ایدئولوژیک خود قرار داده اند. اکنون در دولت چهاردهم به سر می بریم. در دولتی که در نبود سلبریتی ها، برخی از چهره های فرهنگی به میدان آمده برای تشکیل دولت وفاق تلاش کردند. دکتر پزشکیان در هنگام تبلیغات بارها به نقش هنرمندان و اهالی فرهنگ در ساختن جامعه اشاره نمود و حال زمانش رسیده تا نمودش را انتصابات و حمایت از اهل قلم و اندیشه ببینیم.

از دلیل رد صلاحیت معین الدین سعیدی، نماینده چابهار و عضو کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس اطلاعی نداریم، اما تاملی در باره تاثیر و کارکردهای فرهنگی نطق‌ها، سخنرانی ها و مصاحبه های وی در مواجهه با تحرکات و تبلیغات تجزیه طلبان و وفاق قومی و مذهبی در استان خالی از لطف نیست.

رویدادهای اخیر زاهدان ایجاب می کند تا ضرورت وحدت اقوام بیش از هر زمان دیگری جدی تر گرفته شود. تکلیف آنانی که آبشخور فکری شان ریشه در آنسوی مرزها دارد و خشونت و گسترش آنرا در سطح جامعه شهری و روستایی استان سرلوحه کارشان قرار داده اند مشخص است. حمله به کلانتری ۱۶ که با درایت مامورین انتظامی طبق برنامه تروریست ها به کشتار گسترده ختم نشد ذات خشونت طلبانه شان را بر دو قوم بزرگ سیستانی و بلوچ آشکار نمود و از سوی بزرگان هر دو قوم محکوم گردید.

مادامی تحرکات تجزیه طلبی بر پایه های قوم گرایی و عدم توسعه یافتگی در سیستان و بلوچستان به چشم می خورد، ایجاد زیرساخت‌های حیاتی و اقتصادی مشابه آن چه که در زمان جهاد سازندگی انجام می شد و نه مدیریت جهادی شعار گونه ترویج یافته در دولت سیزدهم و همچنین اشاعه فرهنگ ملی بسیار حائز اهمیت است.

روزهای سراسر ترس و وحشت در زاهدان واقعیات تلخی را عیان ساخت، شعله های زیر خاکستر جهل و ناآگاهی به بهانه ای نمایان شد و ناکارآمدی نتیجه نظام آموزشی را در زاهدان و سیستان و بلوچستان عیان کرد.