مدیرمسئول پایگاه خبری تحلیلی دیار عیار، گفت: طبق مصوبه اخیر مجمع عمومی ‌سازمان ملل، حقوق محیط زیستی در دسته حقوق بشر قرار می‌گیرد، پیامدهای زیست محیطی سدسازی‌های افغانستان و سیاست های آبی این کشور، نقض حقوق بشر نیست، بلکه جنایت علیه بشریت است.

اجرای معاهده جهت دسترسی به اطلاعات و داده های ایستگاه آب سنجی ‎دهراوود جهت حرکت به سمت سازوکار ‎اعتمادسازی که افغانستان(دولت های مختلف) بی دلیل همیشه از اجرای آن سرباز زده اند و فقط در لفظ و بیانیه بر تعهد و اجرای معاهده تأکید می کنند.

به رغم ادعای دولت و حامیانش در موفقیت مذاکرات آب، دو سال از آخرین زمانی که بخشی از حقابه ایران از رودخانه هیرمند تأمین شده، می‌گذرد و در این مدت، نخبگان این حوزه همواره ابزارهای اقتصادی و فرهنگی را یادآوری کرده‌اند اما دستگاه دیپلماسی چندان به آن اعتنا نکرده است.

چندی پیش یکی از نمایندگان سیستان در نطق خود اعلام کرد انفعال دستگاه دیپلماسی در خصوص آب های مرزی و رودخانه های بین المللی بالاخص در باره رودخانه هیرمند قابل پذیرش نیست و طرح استیضاح وزیر امور خارجه را در پی خواهد داشت. وی در صورت عدم عزم جدی دولتمردان جهت حل مشکلات و احقاق حقوق مردم مظلوم سیستان و ادامه بی تفاوتی های مسئولین تهدید به استعفا کرد. پس از این نطق نماینده دیگر سیستان که نمیخواست از قافله تبلیغ عقب بماند در کانال اطلاع رسانی خود خبر از کلید خوردن استیضاح وزیر امور خارجه داد، هر دو نماینده سیستان به صورت جداگانه طرح استیضاح وزیرخارجه را ثبت کرده بودند!

عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس خطاب به وزیر امور خارجه، گفت: دیپلماسی شما در زمینه استیفای حقوق ملت ایران در قبال هیرمند عزتمندانه نبوده بلکه دیپلماسی ذلیلانه بوده است.

عدم حضور مدیران سطوح مختلف دستگاه‌های اجرایی، حاکمیتی و متولی رفع چالش های سیستان در کنفرانس ملی مهندسی آب به میزبانی دانشگاه زابل، بی اهمیت بودن حوزه علم و پژوهش میان مدیران دولتی را در ذهن تداعی می کرد و این سوال به نظر می رسید که آیا مدیران در مقابل مشکلات منطقه، خود را بی نیاز از شنیدن راه حل ها می دانند؟، اما صندلی های خالی مرکز همایش های آیت الله هاشمی رفسنجانی دانشگاه میزبان، به رغم وجود ۴۰۰ نفر هیات علمی و ۱۰ هزار نفر دانشجو، این شائبه را در افکار تقویت می کرد که ساز و کار کنونی دانشگاه زابل نه تنها مورد توجه مدیران دولتی نیست بلکه این نهاد علمی مورد پذیرش جامعه دانشگاهی نیز قرار نگرفته است.

پژوهشگر دیپلماسی آب گفت: تعریف و مشخص کردن ابعاد مسئله هیرمند و بعد تعریف و بازسازی جعبه ابزارهای دیپلماسی اقدام ضروری که باید انجام دهیم، اگر از این حالت و رویکردهای منسوخ دیپلماسی که صرفا محدود به مذاکرات رسمی است، خارج شویم میتوانیم به حل مسائل آبی افغانستان امید داشته باشیم، در غیر اینصورت در ساز و کار فعلی و صرفا مذاکره آن هم در قالب ساز و کار کمیساران بی شک مسئله آب سیستان حل نمی‌شود بلکه وضعیت نگران کننده تر خواهد شد.

با توجه به نتیجه نگرفتن مذاکرات وزرای نیرو و امور خارجه با دولتمردان امارات اسلامی افغانستان، دیگر امیدی به پایبندی طالبان به معاهده حقابه وجود ندارد و اعتماد به وعده های دروغین طالبان مبنی بر تعهد به معاهده، پیامدی جز هدررفت زمان برای سیستانی ها در پی نخواهد داشت. در این شرایط می طلبد دیپلماسی خلاق جایگزین مذاکرات بی نتیجه شود

مناقشه میان ایران و افغانستان بر سر حقابه‌ تالاب هامون ریشه تاریخی دارد. تاکنون دیدارهای زیادی میان مقامات دو کشور برگزار شده اما هیچ یک به نتیجه مطلوب نرسیده است. حتی گفته می‌شد با روی کار آمدن طالبان به دلیل برخی مناسبات منطقه‌ای موضوع حقابه حل و فصل می‌شود اما نشد. حجت میان‌آبادی پژوهشگر دیپلماسی آب و استادیار دانشکده کشاورزی، مهندسی و مدیریت آب دانشگاه تربیت مدرس در گفت‌و‌گویی که با «پیام ما» داشت، دیپلماسی ضعیف ایران در زمینه آب‌های مرزی را یکی از دلایل وضعیت بغرنج‌ هامون عنوان کرد. این روزها که بار دیگر وزیر امور خارجه ایران در حال رایزنی با مقامات افغانستان برای گرفتن حقابه هیرمند است، از او پرسیدیم چرا ایران در این زمینه تاکنون موفق نبوده‌ است و آیا در غیاب حقابه ‌هامون، می‌توان روی گزینه شیرین‌سازی و انتقال آب حساب کرد؟ میان‌آبادی در این گفت‌وگو با تشریح خطاهای راهبردی در زمینه دیپلماسی آب راهبردهای غیرواقعی برای حل مسئله کم‌آبی را نقد کرده است.

جمعی از مردم منطقه سیستان در اعتراض به عملکرد انفعالی و ضعیف دستگاه دیپلماسی و کمیساریای آب ایران نسبت به پیگیری مسئله حقابه رودخانه هیرمند با تشکیل زنجیره انسانی در بستر تالاب هامون به این روند انفعالی اعتراض کردند.