با بحران آب در سیستان برخی نهاد‌های دولتی از جایگاه اداری خود بهره برده و اقدام به تامین آب مصرفی از راه های غیرمعمول می کنند، پژوهشگاه زابل در خارج از حوزه کاری خود و در بستر رودخانه هیرمند در فیدر یک که طبق قانون در اختیار وزارت نیرو و آب منطقه ای استان است اقدام به حفر گودال های وسیع کرده و آب زه را برای آبیاری درختان استفاده می کند. اینکه این گودال ها چه تاثیری بر اکوسیستم منطقه و نحوه ورود آب به چاه نیمه ها می گذارد بر عهده کارشناسان است اما بحث اخلاقی و حقوقی و قانونی آن بسیار جای بحث دارد.

عضو هیئت علمی دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران گفت: اگر حق‌آبه ایران از هیرمند دریافت نشود، ممکن است که این موضوع توسط کشورهای دیگر نیز تکرار شده و آن‌ها نیز این جسارت را پیدا کنند که حقوق ایران را پایمال کرده و مطمئن باشند که ایران از نظر حقوقی اقدامی را علیه آن‌ها انجام نمی‌دهد!

عدم توفیق دو ساله کمیسار آب هیرمند در مذاکره با طرف افغانستانی بر سر حقابه ایران از رودخانه هیرمند، با توجه به رقم اعتبار قابل توجه طرح انتقال آب دریای عمان به سیستان و بلوچستان، این فرضیه را به ذهن متبادر می کند که آیا معاون آب و آبفا وزارت نیرو یا همان کمیسار آب هیرمند ترجیح می دهد که طرح انتقال آب از دریای عمان اجرا شود؟

یکی از بحث برانگیزترین مباحث سال های اخیر، نگرانی در باره لایروبی انهار و بالاخص مجرای ورودی در محدوده جریکه است. شرکت سپاهان نیمروز کار به عنوان پیمانکار و شرکت آبساران به عنوان مهندسین مشاور در یک قرارداد ۵ ساله به شماره ۹۷/۱۰۵/ پ مورخه ۹۷/۰۱/۲۹، کار لایروبی و ساماندهی رودخانه، انهار و کانال منطقه سیستان را به عهده گرفتند. مبلغ اولیه قرارداد با برآورد سال ۱۳۹۷, ۴۷میلیارد و نهصد میلیون تومان بوده است که تا کنون با در نظر گرفتن صورت وضعیتها و تعدیل آنها حدود ۶۰ میلیارد تومان صورتحساب برای شرکت پیمانکار صادر شده است. این قرارداد بر طبق متمم ها و تعدیل ها با ۲۵ درصد افزایش می تواند به ۱۲۰میلیارد تومان هم برسد.

آب منطقه ای سیستان و بلوچستان در گذشته نسبت به لایروبی کانال اطراف سد جریکه اقدام کرده، اما به جای حمل ماسه حاصل از آن به خارج از محدوده لایروبی، ماسه ها را بالادست کانال و در جهت وزش باد دپو کرده که بخشی از این ماسه مجدد وارد کانال شده است.

در صورت عدم تامین حقابه رودخانه هیرمند، قطع روابط سیاسی و اقتصادی با افغانستان، اخراج اتباع افغانستانی و پرداخت حق نکشت کشاورزان سیستانی در دستور کار دولت و مجلس قرار گیرد.

در پی بارش باران و جاری شدن آب در هیرمند و بازگشایی دریچه سد انحرافی کمالخان اخبار و تصاویر آن در فضای مجازی منتشر شد و اخبار ضد و نقیضی منتشر شد تا باز هم افکار عمومی به بازی گرفته شود.

استانداران براساس اختیارات قانونی در چارچوب سیاست های نظام می توانند در مراودات بین المللی با استان های کشورهای همجوار ایفای نقش کنند. یک عضو کمیسیون امنیت ملی عنوان کرده بود که به استانداران منطقه اختیار دادند که با مقامات محلی طالبان رایزنی کنند. سوال این است در این وضعیت اسفناک بحران آبی، استاندار سیستان و بلوچستان در راستای دیپلماسی آب چه اقدامی انجام داده است؟

تا ده سال پیش شرکت سهامی آب منطقه ای استان سیستان و بلوچستان، یکی از کارآمدترین دستگاه های اجرایی استان بود که مدیران متخصص و کارشناسان خبره ای را در اختیار داشت. نگارنده در گذشته برای آب منطقه ای فیلم های متعدد تبلیغاتی و مستند ساخته است و از نزدیک با ساختار اداری و کارشناسان خبره آن آشناست. آب منطقه ای به دلیل سدسازی، تامین و انتقال آب به محل های مسکونی و نگهداری از زیر ساخت های آبی بودجه های کلانی در اختیار دارد و مدیریت این بودجه ها نیازمند به مدیران کارآمد است.

در زمان افتتاح بند کمال خان حدود یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون متر مکعب آب در چاه نیمه ها موجود بود، از این میزان به روایتی ۲۹۷ میلیون متر مکعب و به روایتی ۲۷۹ میلیون متر مکعب در لوله های طرح ۴۶ هزار هکتاری، مقداری برای تست و مقداری هم برای کشاورزی رهاسازی شد. در واقع یک مرحله آب داده شد و به دلیل کمبود آب مرحله دوم واگذار نشد و محصول به برداشت نرسید، از این مقدار حجم کمی هم در انهار رها سازی شد. طبق آمار غیر رسمی حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب آب رها سازی صورت گرفته است.