پس از آبگیری و بهرهبرداری از بند کمال خان معادلات طبیعی و سیاسی رودخانه هیرمند در سایه سکوت دستگاه دیپلماسی ایران تغییر کرد، سیلاب هایی که گاه حجم آن به بیش از سه میلیارد متر مکعب می رسید و مازاد بر میزان حقابه قانونی ایران، وارد تالاب بین المللی هامون می شد، توسط سامانه انحرافی بند کمال خان به شوره زار گودزره هدایت شد. این امر باعث شد که از زمان آبگیری بند تا کنون به رغم اظهارات مقامات دولت سابق و هیات حاکمه فعلی افغانستان مبنی بر پرداخت حقابه ایران از رودخانه هیرمند، آب قابل توجهی وارد سیستان نشود.
در روند مذاکرات میان کمیساران آب دو کشور و رایزنی جامعه محلی همیشه با این پاسخ که “حقابه را پرداخت می کنیم، اما خودمان آب نداریم” مواجه می شدیم. علی رغم وجود مستداتی مانند تصاویر ماهواره ای و اظهارات جوامع محی مبنی بر انحراف سیلاب به گودزره، به فرض اینکه اظهارات مقامات افغانستانی درست است و سد سازی های این کشور در راستای مهار خاک و نه آب صورت می گیرد، می طلبد که دستگاه دیپلماسی آب پیرو وعده وزیر آب و انرژی طالبان از ابزار های موجود بر روی طرح اصلاح بند کمال خان پافشاری کند. بی تردید جریان طبیعی رودخانه وضعیت زیست در دشت زرنج و سیستان را دستخوش تغییر خواهد کرد.
به گواه کارشناسان، وقوع سیلاب در هیرمند تضمین مسیر طبیعی و تاریخی این رودخانه به عنوان یک مسئله امنیتی، جغرافیایی و تداوم حیات اکولوژیک پایین دست این حوضه است.
ایران به عنوان یکقدرت منطقه ای و تاثیر گذار بر روی معادلات منطقه، آیا نمیتواند شرایط سیاسی و فنی اصلاح سامانه انحرافی بند کمال خان را اصلاح کند؟ یا اینکه این مهم جز اولویت های سیاست خارجی نیست؟ عدم حضور ایران در کنفرانس جهانی آب در مقر سازمان ملل، عدم چانه زنی رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در کنفرانس بین المللی «همکاری در زمینه امنیت غذایی در بستر تغییرات اقلیمی» پیرامون مسئله انحراف مسیر رودخانه هیرمند، بی تفاوتی وزرای نیرو و خارجه به دستورات رئیس جمهور در دو جلسه کابینه در زمینه حقابه سیستان باستثنای سفر بی نتیجه وزیر نیرو به کابل و حتی به زبان نیاوردن واژه حقابه از جانب مقامات استانی در تعامل های اخیر با همتایان افغانستانی و سفر وزیر صنعت آن کشور مبین این ادعاست.
مطالب مرتبط:
حقابه هیرمند؛ دستگاه دیپلماسی ایران مغلوب طالبان
با بهرهبرداری بند کمال خان، زنگ خطر بحران آب در سیستان به صدا در آمد/ چرا پس از گذشت دو سال از آبگیری بند کمال خان، طرح تامین آب پایدار برای سیستان اجرا نشد؟
ادعای کریمی قدوسی مبنی بر اصلاح مسیر هیرمند، افکار عمومی را از استیضاح وزیر خارجه منحرف نکند
احتمال تحویل سفارت افغانستان در تهران به طالبان؛ اخذ تضمین برای واگذاری حقابه هیرمند و انعقاد معاهده برای فراه رود و هریرود ضرورت دارد
