طالبان، دیپلماسی رسانه را بهتر از کاظمی قمی می دانند
طالبان، دیپلماسی رسانه را بهتر از کاظمی قمی می دانند
بارندگی سیل آسا در حوضه های آبریز افغانستان به ویژه حوضه آبریز هیرمند موجب طغیان رودخانه ها و محاصره شدن منازل در میان آب شد که متعافب آن تلفات مالی و جانی بسیاری را به دنبال داشت.

سیلاب های عظیم رودخانه هیرمند و ارغنداب به حدی رسید که پس از ۷۰ سال باعث سرریز شدن سد کجکی شد. حکومت طالبان هر آنچه توانستند ذخیره کردند، بخشی از سیلاب را به کشاورزی اختصاص دادند و تا حد امکان‌ در دشت های اطراف ولسوالی زرنج آبخوانداری کردند. متوسط دبی سیلاب های رودخانه هیرمند ۳ هزار متر مکعب بر ثانیه است که در سنوات دور، دبی ۶ هزار متر مکعب بر ثانیه نیز مسبوق به سابقه بوده، از طرفی هم اکنون خروجی دریچه های بند کمال‌خان به استثنای دریچه های مختص به توربین ها که تا کنون تکمیل نشده، ظرفیت عبور ۳۰۰ متر مکعب بر ثانیه را داراست که این میزان توان عبور یک دهم از سیلاب های رودخانه هیرمند را دارد، بنابراین غالب سیلاب رودخانه هیرمند توسط سامانه انحرافی بند کمال خان به سمت شوره زار گودزره منحرف می شود.

پس از ورود آب به منطقه سیستان، شاهد اظهار نظرهای عجیبب از جانب مقامات ایرانی مرتبط با حوزه دیپلماسی آب و افغانستان هستیم که مصداق گل به خودی در حوزه دیپلماسی رسانه است، گویی که مقاماتی در حد معاون رئیس جمهور، سفیر و معاون سفیر با دیپلماسی رسانه بیگانه هستند.

در بدو امر، نماینده رئیس جمهور در امور افغانستان طی دیدار با سرپرست وزارت خارجه طالبان مراتب سپاسگزاری خویش را در مورد رفع موانع رسیدن آب رودخانه هیرمند به سیستان ابراز داشت و آب را یک عامل مهم در گسترش روابط دو جانبه قلمداد کرد.

همانطور که در مقدمه این یادداشت هم ذکر شد، بند کمال خان غالب سیلاب رودخانه هیرمند را به سمت گودزره منحرف می کند و فقط حدود ۳۰۰ متر مکعب بر ثانیه به پایین دست بند مذکور سرازیر می شود، از طرفی حوالی ولسوالی زرنج یک بند بتنی به ارتفاع ۲ متر آن هم بدون تعبیه دریچه در عرض رودخانه هیرمند احداث شده که مانند آب برگردان عمل می کند و در مقابل سیلاب های با دبی پایین مانند سد عمل می کند. حال پرسش این است که از نگاه نماینده و سفیر ایران در افغانستان، سامانه انحرافی بند کمال، بند و نهر لشکری مانع محسوب نمی شوند؟

وزیر آب و انرژی طالبان در دیدار با معاون سفارت ایران در کابل عنوان کرد که با تمهیدات و اقدامات اصلاحی صورت گرفته، تا کنون حقابه هیرمند در دو مرحله رهاسازی شده و حجم قابل توجهی از حقابه ایران تامین شده است.

سید حسن مرتضوی نیز در این دیدار با تأیید اقدامات اصلاحی حکومت سرپرست افغانستان و تلاش او برای تعامل در این زمینه اظهار داشت: امیدواریم روند اصلاح در بندکمال‌خان تکمیل شده و موضوع آبی به یک عنصر همگراکننده میان تهران و کابل تبدیل شود!

تصاویر ماهواره‌ای نشان می دهد که حدود ۸۰ درصد وسعت گودزره آبگیری شده است و یکی از پژوهشگران دیپلماسی آب، میزان سیلاب منحرف شده به سمت گودزره را ۳ میلیارد متر مکعب برآورد کرده است.

با توجه به این که دولت سیزدهم در حوزه سیاست خارجی عملکرد قابل توجهی نداشته، به نظر می رسد که با ابزارهای رسانه ای و تبلیغاتی به دنبال دستاورد سازی در حوزه دیپلماسی آب است. سال گذشته اجازه بازدید هیات ایرانی از ایستگاه سنجش آب دهراوود که طبق معاهده دلتا حق طرف ایرانی است را به عنوان دستاورد معرفی کرد و امسال نیز علی رغم وجود موانع متعدد، نماینده رئیس جمهور بابت رفع موانع رسیدن آب رود هیرمند به سیستان از طالبان تشکر می کند و معاون سفارت ایران در کابل اقدامات اصلاحی را تایید می کند و در ادامه می گوید که امیدواریم روند اصلاح در بند کمال خان تکمیل شده و موضوع آبی به یک عنصر همگراکننده میان تهران و کابل تبدیل شود.

به نظر می‌رسد که سفیر و معاون سفیر ایران در افغانستان درک درستی از حوضه آبریز هیرمند، سامانه انحرافی بند کمال خان و معاهده دلتا ندارند، زیرا اگر چنین نبود واقعیت سامانه انحرافی بند کمال خان که مغایر ماده پنجم معاهده دلتا است و باعث انحراف حدود سه میلیارد متر مکعب شده را نادیده نمی گرفتند و با تأیید اقدامات اصلاحی در مسیر رودخانه هیرمند، راه را برای پیگیری حقوقی در قالب کمیساران آب هیرمند نمی بستند.

بر اساس معاهده دلتا، در سال نرمال آبی حقابه ایران رودخانه هیرمند ۸۲۰ میلیون مترمکعب است که تا کنون حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب از حقابه هیرمند وارد منطقه سیستان شده که آمار منتشر شده وزارت نیرو مبنی بر میزان آب ذخیره شده در چاه نیمه ها گواه این ادعاست، موضع نگرفتن معاون سفیر ایران در افغانستان در برابر اظهار نظر وزیر آب و انرژی طالبان مبنی بر تامین حجم قابل توجهی از حقابه ایران در شرایطی که حدود یک هشتم حقابه تامین شده، جای تامل دارد!

پس از نشر خبر دیدار وزیر آب و انرژی طالبان با معاون سفارت کشورمان در کابل، خبرگزاری ایرنا خبری با تیتر عجیب ” دیپلماسی حقابه| ۳۰۰ میلیون متر مکعب واصل شد؛ آب با دبی ۹۰ متر مکعب بر ثانیه در حال ورود به کشور است” منتشر کرد، که نشان می دهد که خبرگزاری دولت نیز مانند دولتمردان با الفبای دیپلماسی رسانه بیگانه است.

تأیید اقدامات اصلاحی، موضع نگرفتن در برابر ادعای طالبان مبنی بر تامین حجم قابل توجه حقابه از جانب مقامات ایرانی با اصل دیپلماسی رسانه و منافع ملی مغایرت دارد و نشان می‌دهد که طالبان در رویکردهای هیدروپلیتیکی خود حتی در زمینه دیپلماسی رسانه نیز برنامه دارند و از مقامات ایرانی بهتر عمل می کنند.

فرشید عابدی