نکته قابل توجه این است که وی در دو دولت مختلف، مدیرعامل این مجموعه بوده، دولتهایی که هر دو به مردم وعده شفافیت داده بودند، اما در موضوع آب سیستان و بلوچستان، بهدلیل نبود ارتباط با رسانهها، هیچگونه شفافیتی محقق نشده و تمامی پرسشها با توجیه محرمانه بودن مسائل آبی بیپاسخ ماندهاند.
در هفته اخیر، همزمان با حضور استاندار در محل اجرای طرح فیدر دو، جمعی از منتقدان، از جمله برخی استادان دانشگاه، پرسشهایی را از مدیرعامل آب منطقهای درباره این طرح مطرح کردند. پرسشهایی که او یا به زمان دیگری موکول کرد یا با بهانه محرمانگی از پاسخ دادن طفره رفت. این وضعیت، پرسشی اساسی را پیش میآورد: طرح فیدر دو که مأموریت دارد آب را به چاهنیمهها منتقل کند، چه جنبه محرمانهای دارد و در این میان، طرف افغان چه سوءاستفادهای میتواند از آن انجام دهد؟
بر اساس معاهده سال ۱۳۵۱، سیستان حق دارد سالانه ۸۲۰ میلیون متر مکعب آب از هیرمند دریافت کند و اختیار دارد این سهم را مطابق نیاز خود ذخیره یا رهاسازی کند. طرح فیدر دو سالها پیش، در دورانی که سد کمالخان هنوز ساخته نشده بود و سیلابهای طغیانگر هیرمند بدون مانع وارد سیستان میشدند، در دستور کار وزارت نیرو قرار گرفته بود و حتی برای آن از صندوق توسعه ملی بودجه اختصاص یافته بود. اگر اجرای این طرح همان زمان به پایان میرسید، مردم سیستان در سالهای اخیر این همه رنج بیآبی را تحمل نمیکردند و هزاران میلیارد تومان از منابع عمومی صرف طرحهای موقتی و بینتیجه نمیشد.
زمانی که بخشهایی از طرح، از ابتدا تا میانه مسیر، اجرا شد، نماینده وقت سیستان بهدلیل عبور مسیر فیدر دو از اراضی پژوهشکدهای که در آن دوران هنوز متعلق به دانشگاه بود، با ادامه طرح مخالفت کرد. جالب آنکه بسیاری از منتقدان فعلی نیز همان مخالفان پیشین هستند که همچنان عبور مسیر از اراضی پژوهشکده را دلیل مخالفت خود میدانند.
یادداشت حاضر قصد بررسی وضعیت اجرایی فیدر دو در شرایط کنونی را ندارد و تنها بر مسئله بیپاسخماندن افکار عمومی از سوی مدیران وزارت نیرو در سیستان و بلوچستان تمرکز میکند. بررسی عواید و پیامدهای فیدر دو، در فرصتی دیگر صورت خواهد گرفت.
پیش از احداث سد کمالخان، سیلابهای غیرقابل مهار هیرمند بهصورت طبیعی وارد سیستان میشدند و در اغلب سالها، بیش از میزان حقابه مقرر، آب از هیرمند وارد کشور میشد. در آن دوران، طبیعی بود که هر اقدام عمرانی در مسیر سیلابها با اعتراض طرف افغان مواجه شود و مسئولان حوزه آب، میزان ورودی آب را محرمانه تلقی کنند. اما پس از ساخت سد کمالخان و بهویژه با عدم پایبندی افغانستان به معاهده، به بهانه خشکسالی، شرایط کاملاً تغییر یافته و اکنون حجم آب ورودی به سیستان بسیار اندک است. وقتی میزان ورودی آب حتی به یکسوم حقابه کاهش یافته، دیگر حفظ محرمانگی معنا ندارد و لازم است آشکارا گفته شود که طرف مقابل به تعهدات خود عمل نکرده و در واقع، نوعی جنگ آبی علیه مردم سیستان شکل گرفته است.
طرح فیدر دو قرار است کمک کند تا آب موجود برای مصرف شرب، سریعتر و مؤثرتر به چاهنیمه منتقل و ذخیره شود؛ آبی که البته بسیار کمتر از سهم تعیینشده در معاهده است. منتقدان طرح سؤال مشخصی دارند: میزان آبی که از طریق فیدر دو وارد چاهنیمه میشود چقدر است؟ و آیا این مقدار با هزینه هنگفت اجرای طرح سنخیت و تناسب دارد؟ این پرسش چه جنبه محرمانهای دارد؟ آیا واقعاً نمیتوان نشستهای تخصصی، با حضور منتقدان برگزار کرد و فواید طرح را بهصورت شفاف برای آنان توضیح داد؟
واقعیت آن است که وزارت نیرو باید برای سکوت مدیران استانی در برابر رسانهها و افکار عمومی چارهای بیندیشد. تداوم این روند نهتنها اعتماد و همدلی مردم را از میان میبرد بلکه وزارت نیرو را نیز از حمایت اجتماعی لازم برای اجرای طرحهای آبی محروم خواهد کرد. شکستن سکوت، پاسخ دادن به مردم و احترام به پرسشگری، نخستین گام در بازسازی این اعتماد است.
مطالب مرتبط:
آمادگی هدایت و کنترل سیلاب منطقه سیستان را داریم/مردم منطقه کمک کنند تا آب را به صورت بهینه ذخیره و استفاده کنیم
با بهرهبرداری بند کمال خان، زنگ خطر بحران آب در سیستان به صدا در آمد/ چرا پس از گذشت دو سال از آبگیری بند کمال خان، طرح تامین آب پایدار برای سیستان اجرا نشد؟
عامل بحران آبی در سیستان؛ طالبان یا وزارت نیرو؟
برداشت غیر مجاز از چاه نیمه با لوله گذاری سیمانی همچنان ادامه دارد
