به‌تازگی خبری منتشر شده مبنی بر اینکه قاری عیسی محمدی، از منتقدان طالبان که پشتون هم هست، از ایران ممنوع‌الخروج شده، اما پس از چند روز از فرودگاه شهید هاشمی‌نژاد مشهد به او اجازه خروج داده شد و به کشور آلمان سفر کرد.

شاید طرح این سوال عجیب به نظر برسد، زیرا مأموریت اصلی سفیر این است که از حقوق شهروندان کشور خود در کشور مقابل دفاع کند و حافظ منافع کشور خود در کشور محل مأموریت باشد. کشورهایی که به دلایل مختلف در کشور مقابل سفارت خانه ندارد، کشور ثالثی را به عنوان حافظ منافع بر می گزینند.

بیست و هفتمین نشست کمیساران آب هیرمند با حضور نمایندگان ایران و افغانستان در تاریخ ۲۵ و ۲۶ بهمن ماه امسال در شهر زابل علی‌رغم پافشاری نمایندگان کشورمان بر اتخاذ تصمیمات لازم جهت رفع موانع و ارائه‌ برنامه زمانبندی رهاسازی آب برای تأمین حق‌آبه، همچون نشست‌های چند سال اخیر به دلیل همراهی نکردن و نبود اراده کافی در طرف مقابل به نتیجه نرسید.

بیست و هفتمین نشست کمیساران آب هیرمند با حضور نمايندگان دو کشور ایران و افغانستان در تاريخ 25 و 26 بهمن ماه سال جاری در شهر زابل برگزار شد و بدون دستیابی به نتایج مورد نظر به کار خود پایان داد.

نزدیک به دو سال از استقرار طالبان به‌عنوان زمامداران افغانستان می‌گذرد و طی این مدت، برنامه‌های آبی حاکمان جدید افغانستان، کشورهای همسایه به‌ویژه ایران را به‌شدت متأثر کرده است. اثراتی که حتی از تبعات منفی تغییراقلیم هم پیشی گرفته است و شرق کشور را در بحران شدید آبی و گردوغبار و محیط زیستی قرار داده است. بهانهٔ طالبان در مورد همهٔ پروژه‌های آبی و عدم تأمین حقابهٔ ایران به‌ویژه در سدسازی بر رودخانهٔ مرزی هیرمند، هریرود و رودخانه فراه، همواره خشکسالی و کاهش بارندگی بود. حالا به‌نظر می‌رسد طالبان پا را از مرز همسایگان هم فراتر گذاشته است و به‌دنبال دریافت کمک جهانی برای آن چیزی است که تغییراقلیم عنوان می‌کند.

با تأسیس شاخۀ خراسان داعش در افغانستان که در اصل هویت عربی و ایدئولوژی سلفی دارد، تلاش شده است تا اولاً این پدیده شوم و مذموم گسترده‌تر از آنچه هست، نشان داده شود و ثانیاً‌ با تقسیم‌بندی جغرافیای فارس‌زبانان به خراسان و ایران امروزی، چنان وانمود شود که ایران و خراسان دو سرزمین جدا و دشمن یکدیگر هستند. در کنار این انتظار، پیامد‌های دیگری که حملات داعش خراسان به‌جود خواهد آورد، ایجاد شکاف میان فارس‌زبانان است که در سه کشور ایران،‌ افغانستان و تاجیکستان حضور دارند. هر چند این پیامد‌ها هنوز در مرحله ابتدایی خود است اما اگر تدبیری برای مهار و جلوگیری از آن صورت نگیرد، قطعا می‌تواند در دراز مدت تبدیل به عامل‌ بحران‌ساز میان ساکنان تباری این سه کشور شود.

وزیر نیرو دولت سیزدهم به عنوان متولی مذاکرات حقوقی حقابه هیرمند در نشست خبری با اصحاب رسانه با اشاره به حقابه ایران از رودخانه هیرمند، مسائلی مطرح کرده که نشان از عدم شناخت درست وی از کارکردهای معاهده دلتا و استراتژی طالبان نسبت به مسائل آبی این کشور دارد. این یادداشت با هدف نقد اظهارات او نوشته شده است.

بیش از دو سال از تسلط طالبان بر افغانستان خسته از جنگ‌های داخلی گذشته است و نه حال و روز مردم این سرزمین خوش است و نه همسایگان از ادامه حیات افراط‌گرایی در منطقه در امان مانده‌اند؛ امنیت کشورهای منطقه به آینده افغانستان و کنترل افراط‌گرایی گره‌ خورده و مطمئنا راه‌حل‌های دیپلماتیک و نقش‌آفرینی ایران به عنوان تسهیلگر و میانجی می‌تواند برای حل بحرانی که خشونت و حملات تروریستی در منطقه را دوام‌ می‌بخشد، کمک مهمی باشد. البته به گفته دکتر مرادیان راه عبور از «بن۲» می‌گذرد و تجربه موفق «بن۱» نشان داده در مورد افغانستان حضور تهران، واشنگتن و کابل «شامل همه جریان‌ها حتی طالبان» تنها نسخه نتیجه‌بخش است. به گفته مرادیان ادامه حضور طالبان مانند آنچه در دو سال گذشته رخ داده جز گسترش افراط‌گرایی در منطقه و تلاش افراطیون برای تکرار تجربه فاتحانه طالبان نتیجه‌ای در بر ندارد. مشروح‌ گفت‌وگوی «شرق» با دکتر داوود مرادیان، رئیس انستیتو مطالعات استراتژیک افغانستان در آسیب‌شناسی این روزهای منطقه و راهکارهای موجود برای برخورد با طالبان و رسیدن به افغانستانی متعلق به همه افغان‌ها را در ادامه می‌خوانیم.

اکوسیستم سیستان و تالاب هامون بیش از دو دهه از خشکسالی، سوءمدیریت منابع آبی و خشکسالی تصنعی حاصل از سد سازی های کشور همسایه، دوست و برادر ( افغانستان) آسیب دیده و عدم وجود دیپلماسی فعال، نبود دغدغه دولتمردان، رویکردهای پیچیده و در هم تنیده هیدروپلیتیکی افغانستان و ضعف جامعه مدنی موجب شده که جامعه سیستان چنین رویکردی را به صورت ناخودآگاه بپذیرند.

تیم نظارت از تحریم‌های سازمان ملل در گزارشی به شورای امنیت این دیدگاه را ارائه کرده است که «روابط بین طالبان و القاعده همچنان نزدیک است.» طالبان در تلاش هستند تا رابطه‌شان با القاعده پنهان بماند.