شوربختانه در زمان ریاست جمهوری اشرف غنی، دستگاه دیپلماسی ایران منازعات آبی رودخانه هیرمند و هریرود را در قرارداد همکاری سه جانبه ایران، هند و افغانستان که با هدف تسریع، تسهیل و ارتقای ترانزیت چابهار و اتصال کشور هند و افغانستان به کشورهای آسیای میانه از طریق بندر چابهار، توسعه صادرات سه کشور و ایجاد کریدور بین المللی بین کشورهای مذکور، لحاظ نکرد.

آبگیری بند کمال خان از آنجایی زنگ خطر بحران تامین آب را در سیستان به صدا درآورد که سامانه انحرافی این بند باعث شد تا وزارت آب و انرژی افغانستان بر خلاف سنوات گذشته بتواند تمام سیلاب های حوزه آبریز هیرمند را مدیریت کند، سیاست اشرف غنی مبنی تهاتر آب با نفت، بدعهدی های طرف افغانستانی و سیاست های کشاورزی این کشور، مهم ترین نکاتی بود که ورود سیلاب به سیستان را با اما و اگر مواجه می کرد، این مسئله باید مدنظر مدیران دستگاه‌های مرتبط با تامین نیاز آبی و سایر سیاست گذاران این حوزه برای اتخاذ تدابیر مناسب قرار می گرفت.

قهر طبیعت، نامهربانی کشور همسایه، سو مدیریت کشوری، ملاحظه کاری نمایندگان مجلس حوزه سیستان و طرح های غیر کارشناسی که دلیل اجرای آن مشخص نیست، سیستان و سیستانی را در شرایط دشواری قرار داده است. شاید برای خیلی ها سیستان به عنوان تنگه احد قابل درک نباشد اما به واقع مرز سیستان ضامن امنیت کشور است.

با توجه به کارنامه ضعیف وزارت امور خارجه در تامین منافع ملی و ناتوانی این وزارتخانه در رابطه با حل و فصل مسئله حقابه رودخانه هیرمند با کشور افغانستان مطابق معاهده ۱۳۵۱ به عنوان تنها معاهده رسمی در میان تمامی رودخانه های مرزی کشور، انتظار می رفت که نمایندگان حوزه انتخابیه سیستان در مجلس به علت عملکرد ضعیف این وزارت خانه، استیضاح سکاندار آن را کلید بزنند.

در پی پيگيری های خبرنگار دیار عیار در خصوص مسئله حفر کانال انتقال آب در بستر تالاب هامون سابوری توسط پیمانکار وزارت نیرو و متعاقب آن از بین رفتن پیوستگی ذرات خاک رس، پودر شدن و آشفتگی خاک بستر تالاب به دلیل مداخلات فیزیکی که موجب افزایش میزان ریزگردها می شود، مشخص شد که این پروژه بدون ارزیابی زیست محیطی در حال اجراست، بنابراین دستگاه‌های نظارتی باید پاسخگوی چگونگی اجرای چنین پروژه ای بدون داشتن مجوزهای لازم از سازمان حفاظت محیط‌زیست باشند.

کنعانی چافی، سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست هفتگی با رسانه ها عنوان کرد: "بخشی از حقابه رودخانه هیرمند را دریافت شد و این تمام حقابه جمهوری اسلامی ایران نبود." این اظهارات نشان از عدم هوشمندی یک دیپلمات در جایگاه سخنگویی دستگاه دیپلماسی است، زیرا این اظهار نظر به معیاری برای طرف افغانستانی تبدیل می شود که در مذاکرات مانور دهد که بخشی از حقابه ایران را پرداخت کرده است.

اکوسیستم سیستان و تالاب هامون بیش از دو دهه از خشکسالی، سوءمدیریت منابع آبی و خشکسالی تصنعی حاصل از سد سازی های کشور همسایه، دوست و برادر ( افغانستان) آسیب دیده و عدم وجود دیپلماسی فعال، نبود دغدغه دولتمردان و ضعف جامعه مدنی موجب شده که جامعه سیستان چنین رویکردی را به صورت ناخودآگاه بپذیرند.

هشتم بهمن سال ۱۴۰۰ تعدادی از مطالبه گران منطقه سیستان براساس اصل ۲۷ قانون اساسی تجمعی مسالمت آميز برای اعتراض به نحوه دیپلماسی و ضرورت احقاق حق ایران از رودخانه هیرمند طبق معاهده ۱۳۵۱ را برنامه ریزی کردند که به علت بی تدبیری و قصور برخی از دستگاه های متولی، این تجمع پایان تلخی داشت.

مطالبه گری با وابستگی، ترس و ملاحظات همخوانی ندارد. وقتی نهادهای سه گانه و چند گانه به هر دلیل در پی بده بستان با هم هستند این مطالبه گران و اهالی قلم هستند که می توانند تعادل را حفظ کرده با نظارت بر عملکرد دستگاه ها نقش منجی نجات منطقه خود را بازی کنند. 

عدم وجود دیپلماسی فعال و مستمر، نداشتن موضع قوی برای گرفتن حقابه هیرمند، عدم انسجام میان دو وزارتخانه نیرو و خارجه و نظاره گر بودن وزارت امورخارجه علل اصلی به نتیجه نرسدن حقوق ایران از رودخانه بین المللی هیرمند محسوب می‌شود.