با توجه به خشکسالی های اخیر، لایروبی در سیستان همواره ابهاماتی داشته است و هر گاه نقدی به این حوزه وارد شده در پاسخ همصدا می گویند ما به اندازه کافی بودجه نداریم و مجبور به شناساییاش نقاط آسیب زا جهت لایروبی هستیم. حال این نقاط آسیب زا چگونه شناسایی و رفع آسیب می شود محرمانه تلقی شده و گاهی با تهدیدهایی از سوی برخی مدیران آبی مواجه می شویم. برخی مدیران آب منطقه ای از شرایط حساسیت زای فعلی سیستان و نامهربانی همسایه ناخوانده بهره برده و همه بخش های مرتبط با آب را محرمانه جمع بندی می کنند تا از پاسخگویی بگریزند.
در فیدر یک حدود سه متر رسوبات انباشته شده است. کانالی که دانشگاه زابل برای جمع آوری آب زه در بستر رود ایجاد کرده به خوبی کف رودخانه را عیان کرده و از کف تا بستر فعلی حدود سه متر فاصله است. پیمانکار برای سهولت کار رسوبات را پس از لایروبی از بستر هیرمند خارج نکرده و همان کنار تلنبار می کند. با وزش باد بلافاصله خاک به جای اول باز می گردد و یک چرخه معیوب شکل می گیرد.
در این میان پاسخ کارشناسان آب منطقه ای قابل تامل است. اول اینکه بودجه نداریم… پیمانکار موظف است در قبال مبلغ دریافتی، لایروبی را به طور کامل انجام دهد. اگر در قرارداد آمده که فقط در این پنج ساله نقاط آسیب زا شناسایی و لایروبی شود حق به جانب پیمانکار است. وقتی پیمانکار نمی تواند لایروبی را با این مبلغ به شکل کامل انجام دهد عزل شود و پیمانکاری که متعهد می شود با همین مبلغ به طور کامل لایروبی را انجام دهد به کار گرفته شود. در صورت عدم انجام تعهدات پیمانکار در قبال لایروبی انهار سیستان، این پروژه هم چون سد کهیر و آبرسانی از تهلاب از استان گرفته و به آب نیرو سپرده می شود.
پاسخ دوم جالب توجه تر است. ما نقاط آسیب زا را لایروبی می کنیم و در هر صورت آب را وارد چاه نیمه می کنیم. این غیر کارشناسی ترین پاسخ از سوی یک مدیر و کارشناس حوزه آبی ست که می شود به زبان آورد. حتما دلیلی داشته که مردم سیستان هنگام حشر، قبل از آمدن آب کل انهار را لایروبی می کردند و خاک آنرا از بستر انهار خارج می کردند. وقتی سه متر رسوبات در فیدر یک انباشته شده و آب منطقه ای صرفا به جای لایروبی به باز کردن مسیر آب اکتفا می کند و توقع دارد سیل مسیر خود را باز کند بزرگترین صدمه را به چاه نیمه ها وارد می کند. سیلاب رسوبات را می شویند و به چاه نیمه منتقل می کنند. این رسوبات باعث بالا آمدن کف چاه نیمه ها شده و ظرفیت ذخیره آن کاهش می یابد. بعدها لایروبی چاه نیمه ها هزینه گزافی به بودجه آبی کشور تحمیل کرده و خود تبدیل به بحران می شود.
وقتی پیمانکار برای لایروبی انهار بودجه می گیرد موظف است طبق قرارداد به تعهدات خود عمل کند تا از بحران های آتی جلوگیری به عمل آید. چنانچه بندهای قرارداد با آنچه گفته شد مغایرت دارد آنرا در اختیار رسانه ها بگذارد تا رسانه ها منبعد به به دلیل عقد چنین قرارداد مشکل داری بپردازند.
