شهروندان زاهدانی کم و بیش با فعالیت های اداره فرهنگی، اداره ورزش و امور شهروندی آشنا هستند، اما حوزه های اجتماعی و گردشگری که ذیل اداره فرهنگی فعالیت می کنند ناشناخته مانده و در مباحث پیشگیری از وقوع آسیب های اجتماعی ، بزه، تکدی گری و معرفی پتانسیل های گردشگری زاهدان و حومه فعالیتی انجام نداده اند. این یادداشت بیش از آنکه جنبه انتقادی داشته باشد قصد بر ارائه راهکار و کاهش معضلات اجتماعی و جذب گردشگر دارد. در یادداشتی دیگر به اهمیت حوزه گردشگری سازمان فرهنگی خواهم پرداخت.
ستاد متدکیان اداره اجتماعی سازمان فرهنگی که وظیفه برخورد با متکدیان و معتادان متجاهر را بر عهده دارد طبق آیین نامه و دستور العمل ها از طریق مشارکت با فرمانداری، استانداری و دستگاه قضا به وظایف خود عمل می کند. این که میزان فعالیت ها مطلوب یک کلانشهر بوده یا نبوده موضوع این یاداشت نیست.
اداره اجتماعی به عنوان اداره بالادست ستاد متدکیان وظیفه آموزش پیشگیری از تکدی گری، اعتیاد، بزه های خرد و کلان از طریق بهره گیری از اساتید حوزه های روانشناسی، جامعه شناسی و… را بر عهده دارد. زاهدان به دلیل گسترش حاشیه نشینی و عدم وجود سرانه های ورزشی و فرهنگی در محلات حاشیه نشین، شاهد وقوع انواع بزه های اجتماعی است، نهاد خانواده به عنوان یک رکن اساسی و مدرسه به عنوان رکن بعدی به وظیفه خود در قبال کودکان و نوجوانان عمل نکرده و نتیجه آن کاهش سن انواع بزه های اجتماعی، تکدی گری، اعتیاد، کارتن خوابی و سرقت در شهر بوده است. در آشوب های اخیر زاهدان، شهرداری بیش از هر نهاد دیگری از این نوجوانان عصیانگر آسیب دید، طبق گفته های شاهدان سن اکثر کسانی که از سازمان مدیریت پسماند سرقت می کردند زیر هجده سال بوده است. فیلم های پخش شده در فضای مجازی هم گویای آنست که مهاجمان در سنین نوجوانی بوده اند. اداره اجتماعی در ادامه نهاد خانواده و مدرسه وظیفه شناسایی انواع خطرهایی که در کمین کودکان و نوجوانان زاهدانی است را به عهده دارد. از آنجایی که فرهنگ و نوع روابط حاکم بر شهرها با یکدیگر متمایز است خطرها و زمینه وقوع بزه هم متفاوت بوده و نیاز است برای هر شهر نسخه مستقل جهت پیشگیری نوشته شود. شاید تحقق چنین امر مهمی توسط اداره اجتماعی دور از ذهن و بزرگتر از توان آن به نظر برسد. در هر صورت شرح وظیفه این اداره این گونه تعریف شده و توصیه می شود این اداره به دلیل محروم بودن از وجود کارشناسان خبره به عنوان یک نهاد هماهنگ کننده عمل کرده و با تشکیل کارگروه با حضور نهادهای متولی و همسو با معضلات اجتماعی مانند ستاد مبارزه با مواد مخدر، بهزیستی، معاونت اجتماعی پیشگیری از وقوع جرم نهادهای نظامی، انتظامی، قضایی، استانداری و متخصصان امر در دانشگاه و رسانه بهره برده و به عنوان متولی امور شهری، زمینه از بین رفتن معضلات و آسیب های اجتماعی را شناسایی و تمهیدات لازم برای پیشگیری از وقوع آن را فراهم آورد.
شهرداری زاهدان به دلیل در اختیار نداشتن نیروهای متخصص و کارآمد در این حوزه مشکلات بسیاری پیش رو دارد و لازم است برای جبران این کمبود به عنوان هماهنگ کننده از ظرفیت سایر نهادهای مرتبط بهره برده و چهره ناخوشایندی که با وجود متکدیان، معتادان و کارتن خواب ها رقم خورده از بین برده و یا کاهش یابد.
بی تردید با توجه به محدودیت های ردیف بودجه و نقدینگی، تحقق این امر فراتر از توان اداره اجتماعی، سازمان فرهنگی و حتی شهرداری و شورای شهر زاهدان است اما اداره اجتماعی به عنوان یک مرکز ثقل می تواند زمینه اجماع سایر متولیان را مهیا ساخته تا با پژوهش و یافتن راهکارهای مناسب، زاهدان را تبدیل به مکانی امن برای همه شهروندان نماید.
یک نکته ظریف در بحث شرح وظایف آموزشی بین آموزش امور شهروندی و اداره اجتماعی سازمان فرهنگی وجود دارد، امور شهروندی براساس اولویت بندی وظایفی دارد که پیشگیری از وقوع جرم و آسیب های اجتماعی از اولویت های آن نیست اما فلسفه وجودی اداره اجتماعی بر پیشگیری یعنی آموزش تخصصی آسیب های اجتماعی بنا شده است، با برگزاری کارگاه های محدود با حضور چند دانش آموز در فرهنگسراها هدف بزرگ این اداره محقق نمی شود. اداره اجتماعی نیاز به فعالیت ها و برنامه های جامع، مستمر و هدفمند دارد که طیف های مختلف اجتماعی در سراسر شهر را شامل شود. آسیب های در کمین کودکان و نوجوانان حاشیه شهر با مرکز شهر با هم متفاوت هستند و در بسیاری موارد لازم است خانواده ها و حتی معلمان در این باره بیشتر بدانند که در آموزش آنها اداره اجتماعی و کمیسیون مربوطه در شورای شهر می تواند نقش بسزایی ایفا نمایند.
سلطانعلی عابدی
