برآوردها نشان میدهد برگزاری همایش یکروزه بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی که توسط دانشگاه زابل برگزار میشود، هزینهای بالغ بر یک میلیارد تومان را به این نهاد علمی تحمیل کرده است. هرچند مسئولان دانشگاه باید رقم دقیق این هزینه را به صورت شفاف اعلام کنند، اما این مبلغ قابل توجه در شرایط کنونی منطقه سیستان قابل تأمل است.
بیتردید، برگزاری همایشهایی با محوریت ترویج هویت ملی، پاسداشت زبان پارسی و تکریم مفاخر فرهنگی و ادبی، به ویژه با توجه به رویکردهای فرهنگی کشورهای همسایه و فعالیت گروههای تجزیهطلب، امری ضروری و ارزشمند است. اما واقعیت اینجاست که در سلسلهمراتب نیازهای منطقه سیستان، مسئله بقا و حیات این منطقه در اثر تهدیدات ناشی از سدسازیهای افغانستان، اولویتی انکارناپذیر دارد.
سدسازیهای گسترده در افغانستان، به ویژه سد بخشآباد، تهدیدی جدی برای ادامه حیات در منطقه سیستان محسوب میشود. در شرایطی که گروههای ذینفع و صاحبان قدرت که از وضعیت کنونی منتفع میشوند، ارادهای برای حل چالشهای آبی سیستان نشان نمیدهند و حتی برای بدیهیترین اقدام یعنی مطالعه پیامدهای زیستمحیطی این سدسازیها، اعتباری تخصیص ندادهاند، مسئولیت دانشگاه زابل به عنوان مرکز علمی منطقه دوچندان میشود.
رئیس دانشگاه زابل در نشست خبری اخیر در پاسخ به پرسش خبرنگار نشریه “دیار عیار” درباره برنامه دانشگاه برای مطالعه پیامدهای زیستمحیطی سد بخشآباد، صرفاً به ارجاع این موضوع به گروههای آموزشی اشاره کرد. این پاسخ نشاندهنده عدم اولویتبندی مناسب در مدیریت دانشگاه است، در حالی که بحران آب سیستان نیازمند اقدامی فوری و همهجانبه است.
بر اساس برآورد کارشناسان، انجام مطالعات جامع پیرامون پیامدهای سد بخشآباد، هزینهای حدود یک تا یک میلیارد و پانصد میلیون تومان در برخواهد داشت. این مبلغ به راحتی از محل اعتبارات پژوهشی دانشگاه زابل قابل تأمین است. از آنجاییکه بخش قابلتوجهی از زیرساختهای دانشگاه زابل به نام منطقه سیستان تخصیص یافته و توسعه پیدا کرده است، انتظار میرود بخشی از این اعتبارات، صرف مطالعه و حل معضلات اساسی منطقه شود.
مطالعات جامع زیستمحیطی در مورد پیامدهای سدسازیهای افغانستان، علاوه بر کمک به درک دقیق ابعاد این بحران، میتواند زمینهساز جلب توجه جامعه بینالمللی به این مسئله شود. این مطالعات همچنین میتواند با استناد به قطعنامههای مصوب مجمع عمومی سازمان ملل در ۲۶ جولای ۲۰۲۲ و قطعنامه شورای حقوق بشر سازمان ملل در سال ۲۰۲۱ که حقوق زیستمحیطی را در زمره حقوق بشر قرار دادهاند، مبنای حقوقی محکمی برای پیگیری حقوق آبی ایران در مجامع بینالمللی فراهم آورد.
دانشگاه زابل به عنوان مهمترین نهاد علمی منطقه سیستان، مسئولیت اخلاقی و حرفهای سنگینی در قبال بحران آب منطقه بر عهده دارد. ضروری است مدیریت دانشگاه با بازنگری در اولویتهای پژوهشی و اختصاص بودجه کافی، مطالعات جامعی را در زمینه پیامدهای سدسازیهای افغانستان آغاز کند. این مطالعات نه تنها میتواند مبنای تصمیمگیریهای کلان در سطح ملی قرار گیرد، بلکه ابزاری حقوقی برای دفاع از حقوق آبی ایران در عرصه بینالمللی خواهد بود.
زمان آن فرا رسیده است که دانشگاه زابل با احساس مسئولیت بیشتر در قبال سرنوشت منطقه سیستان، نقش خود را به عنوان پیشگام حل بحران آب ایفا کند و با انجام مطالعات علمی، راهکارهایی عملی برای برونرفت از این بحران ارائه دهد.
بقای سیستان به عنوان یکی از کهنترین تمدنهای ایران زمین، در گرو چنین رویکرد مسئولانهای است.
مطالب مرتبط:
رئیس دانشگاه زابل: مطالعه پیامدهای احداث سد بخشآباد را به گروههای آموزشی منتقل میکنم
نامه سرگشاده مدیرمسئول پایگاه خبری دیار عیار به رئیس کمیسیون امنیت ملی
سدسازیهای افغانستان مصداق بارز جنایت علیه بشریت است
مدیریت بحران استانداری سیستان و بلوچستان؟! / بررسی عملکرد محیط زیست در زمان ورود سیلاب به تالاب هامون
