فیلسوف معاصر چارلز تیلور در اثر مهم خود “سیاست شناسایی” (۱۹۹۲) استدلال میکند که هویتهای فرهنگی و قومی، حق شناسایی و احترام دارند، اما این شناسایی باید فراتر از نمادگرایی صرف باشد. طبق دادههای مرکز پژوهشهای مجلس (۱۴۰۲)، در دوره مدیریت فعلی استان، از ۲۴ انتصاب کلیدی، تنها ۳۸ درصد بر اساس شاخصهای عینی شایستگی بودهاند، که نشاندهنده غلبه رویکرد نمادین به قومگرایی بر شایستهسالاری است.
تحلیل مردمشناختی و قومنگارانه سیستان و بلوچستان
از منظر مردمشناسی، سیستان و بلوچستان یک منطقه با تنوع قومی-زبانی استثنایی است. مطالعات قومنگارانه برایان اسپونر (۱۹۸۲) و تحقیقات محلی سعیدی (۱۳۹۵) نشان میدهد که فرهنگ بلوچ و سیستانی در عین تفاوتها، دارای نظام ارزشی مشترکی است که “کارآمدی” و “خدمترسانی” را ارج مینهد. در نظام سنتی “سرداری” بلوچ، سردار کسی بود که توانایی حل مسائل و مدیریت منازعات را داشت، نه صرفاً فردی که از نسب خاصی برخوردار باشد.
تحقیقات میدانی مؤسسه انسانشناسی ایران (۱۴۰۱) در ۱۲ روستای استان نشان میدهد که ۷۶.۴ درصد از مردم بومی، کارآمدی را مهمتر از وابستگی قومی مدیران میدانند. همین پژوهش نشان میدهد که تلقی مردم از “مدیر بومی موفق”، فردی است که علاوه بر آشنایی با فرهنگ محلی، از دانش تخصصی و قدرت اجرایی برخوردار باشد.
رویکرد روانشناختی به مسئله مدیریت قومی
از منظر روانشناسی اجتماعی، نظریه “هویت اجتماعی” تاجفل و ترنر (۱۹۸۶) تأکید میکند که افراد برای حفظ عزت نفس جمعی خود، نیازمند بازنمایی مثبت گروه خود در عرصههای اجتماعی هستند. انتصاب مدیران ناکارآمد از یک قوم خاص، نهتنها به بهبود تصویر آن قوم کمک نمیکند، بلکه میتواند به کلیشهسازی منفی نیز منجر شود.
مطالعه طولی دکتر محمودی و همکاران (۱۴۰۰) در بررسی اثربخشی ۱۵۰ مدیر در استانهای مرزی ایران نشان میدهد که “توانمندی ادراکشده” مدیران بومی که بر اساس شایستگی انتخاب نشدهاند، پس از یک سال به میزان ۳۷ درصد کاهش یافته است. این یافته تأییدی است بر این واقعیت که انتصابهای نمادین بدون توجه به شایستگی، در بلندمدت به زیان هویت جمعی قوم مربوطه عمل میکند.
روانشناسان سازمانی همچون ادگار شاین معتقدند که فرهنگ سازمانی در مناطقی با تنوع قومی باید بهگونهای شکل بگیرد که تعادلی میان احترام به تنوع و کارآمدی را تضمین کند. طبق گزارشهای رسمی وزارت کشور (۱۴۰۲)، میزان رضایت شهروندان استان از خدمات دولتی در دوره اخیر، کاهش ۲۴ درصدی را نشان میدهد که نشانهای از ناکارآمدی رویکرد فعلی است.
تحلیل جامعهشناختی: میدان قدرت و سرمایههای اجتماعی
پیر بوردیو با نظریه میدان قدرت و سرمایههای متنوع، چارچوبی مناسب برای فهم پویاییهای قدرت در مناطقی همچون سیستان و بلوچستان به دست میدهد. بر اساس این رویکرد، کنشگران اجتماعی (از جمله مدیران) برای کسب انواع مختلف سرمایهها در رقابتاند. سرمایههای اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و نمادین، همگی در این میدان رقابت مطرحاند.
دادههای بهدستآمده از پایشهای اجتماعی سال ۱۴۰۲ نشان میدهد که در استان سیستان و بلوچستان، توزیع مدیریتها تحت تأثیر شبکههای روابط قدرت قرار دارد، بهگونهای که ۶۵ درصد از انتصابها با فشار نمایندگان مجلس و سایر مراکز قدرت صورت گرفتهاند. این امر با نظریه “سرمایه اجتماعی” بوردیو همخوانی دارد که نشان میدهد چگونه روابط اجتماعی به منبعی برای کسب موقعیتهای قدرت تبدیل میشوند.
نظرسنجی مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) در سال ۱۴۰۲ نشان میدهد که ۷۳ درصد از شهروندان سیستان و بلوچستان بر این باورند که “انتصابهای اخیر، نه بر اساس شایستگی، بلکه بر مبنای وابستگیهای سیاسی و قومی بوده است”. این یافته نشاندهنده شکاف عمیق میان گفتمان رسمی و تجربه زیسته مردم است.
مطالب مرتبط:
نامه سرگشاده سلطانعلی عابدی به استاندار سیستان و بلوچستان
بزرگان مسجد مکی به جای موضع گیری های تند، به صورت علمی با موافقین طرح تقسیم استان یا کارشناسان مستقل گفت و گو کنند
افغان ها قادر به جلوگیری از انحراف آب نیستند/ وعده جلوگیری از انحراف آب به گودزره کاربرد سیاسی دارد نه عملی
شکایت شهردار فعلی به خاطر شهردار قبلی نشان از وحدت قلبی وابستگان به مسجد مکی دارد
