در محاصره باورها
هگل در فلسفه دیالکتیک خود، مسیر حرکت روح را از خودآگاهی فردی به خودآگاهی جمعی و نهایتاً به روح مطلق ترسیم میکند. اما در جامعه سیستان و بلوچستان، انباشت انگارههای قومی و مذهبی، چنان مرزهای سختی میان اندیشهها کشیده که گویی هر باور و اندیشهای، همچون “در خود” هگلی، در لاک خویش فرو رفته و از تعامل با “دیگری” سر باز میزند.
ساختارهای قبیلهای و طایفهای در این خطه، نظامی از روابط را شکل دادهاند که در آن، تعلق به گروه، بر هر نوع تفکر انتقادی و مستقل اولویت مییابد. این همان “روح ذهنی” در اندیشه هگل است که هنوز به مرحله “روح عینی” ارتقا نیافته است.
تقابل سنت و نوگرایی
در این سرزمین، تضاد میان سنت و نوگرایی، نه به عنوان فرآیندی پویا برای رسیدن به مرحلهای متعالیتر، بلکه به مثابه نزاعی بیپایان نمود یافته است. مذهب، که میتواند خود از عناصر مهم آگاهی تاریخی به شمار آید، گاه چنان در قالبهای خشک دگماتیک تجلی مییابد که ظرفیت گفتگوی انتقادی را از میان میبرد.
به تعبیر هگل، “آگاهی بدبخت” آنجا شکل میگیرد که فرد، میان دو جهان متضاد گرفتار آید، بیآنکه بتواند آنها را در وحدتی متعالیتر جمع کند. این وضعیت، تصویری از جامعهای است که در آن، نه سنتهای کهن به درستی بازاندیشی شدهاند و نه مدرنیته به شکلی اصیل درک گردیده است.
ضرورت دیالکتیک اجتماعی
هگل معتقد بود آگاهی فردی، تنها در بستر “بهرسمیتشناختن متقابل” با دیگری است که رشد میکند. در جامعه سیستان و بلوچستان، این بهرسمیتشناختن، گاه در پس پردههای تعصب قومی و مذهبی پنهان میماند. گویی هر گروه اجتماعی، دیگری را نه به عنوان “غیری” که باید با او به گفتگو نشست، بلکه به مثابه خطری برای هویت خویش مینگرد.
این در حالی است که توسعه پایدار و رشد فکری جامعه، تنها در بستر تضارب آرا و گفتگوی انتقادی میان نیروهای متکثر اجتماعی امکانپذیر است. توسعه، در معنای حقیقی آن، فرآیندی دیالکتیکی است که طی آن، جامعه از تضادهای درونی خود به سوی وحدتی متعالیتر حرکت میکند.
فراسوی تنگناها
رهایی از این وضعیت، مستلزم نگرشی نو به سنتهای فرهنگی و مذهبی است؛ نگرشی که در آن، سنت نه به عنوان سدی در برابر تغییر، بلکه به مثابه منبعی برای نوزایی فرهنگی درک شود. به تعبیر هگل، حقیقت، کلیتی است که فرآیند شدن خود را طی میکند؛ ازاینرو، هیچ باور یا اندیشهای نمیتواند ادعای مالکیت انحصاری بر حقیقت را داشته باشد.
سیستان و بلوچستان، با تنوع قومی و مذهبی خود، میتواند به آزمایشگاهی برای تحقق دیالکتیک هگلی تبدیل شود؛ جایی که تضادها نه برای نفی یکدیگر، بلکه برای رسیدن به سنتزی متعالیتر به کار آیند. این امر، مستلزم فراتر رفتن از تعصبات قومی و مذهبی و گشودن فضایی برای گفتگوی انتقادی است.
سخن پایانی
سیستان و بلوچستان، این سرزمین کهن با فرهنگی غنی، میتواند الگویی از همزیستی دیالکتیکی میان سنت و نوگرایی، قومیت و مذهب ارائه دهد. اما این امر، تنها با بازاندیشی در مفاهیم هویتی و گشودن باب گفتگوی انتقادی میان نیروهای متکثر اجتماعی امکانپذیر است. تا آن زمان، “روح” این سرزمین، همچنان در مسیر پر پیچ و خم “خودشناسی” هگلی گام برمیدارد، به امید روزی که به “آشتی با خویشتن” دست یابد.
مطالب مرتبط:
شبکه هامون جولانگاه غیر بومی ها/صدا و سیما توهین ها را اثبات و یا عذرخواهی کند
استاندار و رییس ستاد پزشکیان در استان به وعده خود با مردم پایبند بمانند
ناتوانی در گرفتن حقابه، مدیران بی سواد و فساد اداری، سه درد سیستان است/ دولت با تاکید بر گرفتن حقابه، اجرای طرح های مخرب و ویرانگر در سیستان را پایان دهد
طالبان در باره حقابه، به نام دین دروغ میگویند
