امنیت یکی از مولفه های اصلی توسعه و از اصول اولیه یکجانشینی و استمرار تمدن است، اما مهم ترین مسئله ای که طرح های انتقال آب و حفر چاه در سیستان، نمی تواند آن را مرتفع کند، بحران گرد و غبار است، جاری شدن آب در رودخانه هیرمند و فراهرود، برای کنترل ریزگردها، بسیار حیاتی است و در صورت عدم تامین حقابه، در کوتاه مدت، به دلیل غییر قابل سکونت شدن منتطقه، مرز سیستان خالی از سکنه می شود و بی تردید امنیت ملی به مخاطره می افتد.
امنیت مرزهای شرقی ایران و تامین حقابه ایران از رودخانه هیرمند هر دو مکمل و ضامن ماندگاری جمعیت در منطقه است، درگیری های اخیر مرزی در سیستان و بلوچستان آن هم پس از اخطار رئیسجمهور و پررنگ شدن مناقشه ایران و افغانستان بر سر حقابه، دو سناریو را به ذهن متبادر می کند.
۱. پس از اخطار سید ابراهیم رئیسی به مقامات طالبان در خصوص تامین حقابه هیرمند، شاهد دهن کجی، آغاز جنگ رسانه ای، نشر ویدئو های حاوی تهدید حمله به خاک ایران و کُری خواندن مقامات طالبان هستیم. با توجه به اینکه عدم تامین حقابه باعث مهاجرت ساکنان منطقه و خالی شدن سیستان از سکنه می شود، در محافل مختلف، گمانه زنی می شد که بهرهگیری از ابزار نظامی یکی از رویکردهای ایران در قبال افغانستان باشد. طرح چنین مباحثی، باعث شد که افراد و جریانات سیاسی در قبال گزینه نظامی ایران در رابطه با سدهای افغانستان، موضع منفی اتخاذ کرده و تئوری توطئه آمریکا و رژیم صهیونیستی برای کشاندن ایران در باتلاق جنگ با افغانستان را مطرح کنند، بنابراین می توان عملیات ایزایی طالبان در رخدادهای مرزی اخیر که منجر به شهادت مرزبانان غیور ما شده، در پاسخ به این تئوری و هشداری به مقامات ایرانی تحلیل کرد که در صورت پیگیری مجدانه حقابه، امنیت مرزهای شرق ایران به مخاطره می افتد.
۲. درگیری های مرزی اخیر به دلیل رفتارهای خودسرانه نیروهای طالب مستقر در مرز ایران رخ داده است و چنین مسئله ای، می تواند تئوری کشاندن ایران در باتلاق جنگ با افغانستان را تقویت کند که در این صورت باز هم تامین امنیت مرزها در اولویت نخست قرار می گیرد و مسئله حقابه در سایه مسائل امنیتی به فراموشی سپرده می شود، غافل از اینکه عدم دریافت حقابه در کوتاه مدت، کشور را با مشکلات عدیده امنیتی و اجتماعی مواجه می کند.
مقامات کشور در این زمینه باید هوشیار باشند و استراتژی درستی را در پیش گیرند، بی تردید آغاز احتمالی جنگ میان ایران و افغانستان، حکومت طالبان را با مشکلات اقتصادی و جنگ داخلی مواجه می کند. اپوزسیون طالب منتظر فرصتی برای براندازی حکومت نامشروع امارت اسلامی طالبان است، بنابراین نباید امنیت مرزها، مسئله با اهمیت حقابه را تحتالشعاع قرار دهد.
درگیر شدن طالبان با جبهه مقاومت ملی افغانستان، خود یک باتلاقی برای حکومتی است که نه تنها مشروعیت و مقبولیت اجتماعی ندارد، بلکه بسیاری از آزادی های مدنی را محدود کرده و باعث نارضایتی عمومی شده است.
برای دریافت حقابه هیرمند از هیات حاکمه طالبان، راهکارهای سیاسی، دیپلماسی و اقدام متقابل باید در دستور کار قرار گیرد، اما گزینه نظامی به عنوان آخرین راهکار، بایستی روی میز باشد.
اخیرا به طور متوسط هر هفته شاهد درگیری های نیروهای مرزبانی ایران با طالبان بودیم، با توجه به رویکردهای اجتماعی پشتون ها، تنها راهکار برای خاتمه دادن به رفتارهای خارج از عرف طالبان، نشان دادن واکنش قاطع نظامی است، در غیر اینصورت طرف طالب با گذشت زمان، نسبت به گذشته وقیحانه تر رفتار خواهد کرد.
فرشید عابدی
