معدن یکی از مهمترین مزیتها در سند توسعه سیستان و بلوچستان به شمار میرود و با توجه به ظرفیتهای معدنی استان، شکوفایی این بخش پیشران توسعه منطقه محسوب میشود. استراتژی توسعهای تعریف شده برای توسعه استان سیستان و بلوچستان در ۲ بخش معدن و تجارت بوده و با توجه به ذخایر خوب معدنی که در استان داریم توجه به معدن ایجاد صنایع را هم در پیخواهد داشت.
در استان سیستان وبلوچستان و خاصه سرزمین تفتان رابطه منحصر به فرد و ویژهای بین مبحث معدن و محیط زیست بکر آن وجود دارد و برای ساکنانش تعادل بین اکتشاف و برداشت معادن با محیط زیست مسئله بسیار حائز اهمیتی است؛ اعتقاد داشته که استفاده از این موهبت سرزمینی بدون تخریب محیط زیست امری غیر ممکن میباشد.
تخریب مراتع و محیط زیست ،ایجاد راههای ارتباطی ناهمگن ،تولید گرد و غبار ریزگردها
،بی توجهی به نوسازی بازسازی و توسعه پایدار منطقه بخش قابل توجهی از آسیبهای معدن طلای تفتان است.
مطمئناً یکی از دغدغههای مدیران ارشد استان در شرایط فعلی که فعالین محیط زیست ،علما و معتمدین تفتان واستان سیستان و بلوچستان با برگزاری همایش و اعلام مواضع مردمی از تریبونهای نماز جمعه و مساجد با صدای رسا شنیده میشود مدیران ارشد استان و اذهان مردم را بر سر دوراهی حفظ محیط زیست یا خروج از اقتصاد متکی به نفت و استفاده از ظرفیت معادن به عنوان پیشران توسعه اقتصادی قرار داده است.
متاسفانه به دلیل عدم رعایت الزامات زیست محیطی از سوی معدن کاوان تفتان علاوه بر آسیب جدی به محیط زیست منطقه موجبات به وجود آمدن مشکلاتی برای مردم منطقه که در همایش اخیر معتمدین و علما بدان اشاره گردید اعم از تصرفات اختلافی املاک طوایف مستقر در تفتان توسط شرکتهای معدنی به گوش میرسد امیدواریم که شرکتهای معدن کاو با توجه به اینکه استخراج آنان از دل طبیعت تفتان انجام میگردد ضرورت استفاده از تکنولوژیهای روزآمد را مد نظر داشته باشند و به موضوع احیای طبیعت که کمتر مورد توجه معدن کاوان در سراسر ایران قرار گرفته است را مورد عنایت ویژه خود قرار داده و ضرورت توجه به پیوستهای توسعهایی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی را در ارائه و اجرای طرحها جهت جامعه محلی مدنظر قرار داده باشند.
معدن سرمایه اصلی مردم این استان و سرمایه ملی ایرانیان میباشد و استخراج و اکتشاف طرحهای معدنی توجیهات اقتصادی فراوانی را ایجاد مینماید و مبحث اشتغال و توسعه در گرو سرمایهگذاری میباشد منطقه تفتان میبایست به سمت جذب سرمایهگذاری و جذب شرایط اقتصادی و تولیدی حرکت کند تا اشتغال پایدار و برخورداری از معیشت را برای ساکنان فراهم آورد.
هرچند حل معضلات عدم اشتغال پایدار مردم استان علی الخصوص منطقه تفتان از مهمترین مزیت کشف معادن طلا در آن منطقه میباشد اما بایستی قبول کنیم که آسیب به مراتع و محلهای چرای دامها، آلودگی منابع آب و خاک تفتان و عدم رعایت سهم ساکنان و طوایف مستقر در تفتان و ایجاد دعاوی حقوقی مربوط به مالکیت زمینهای منطقه که به صورت سنتی در طوایف بلوچستان مرزبندی خاص خود را دارند و همچنین تاثیرات فرهنگی و حضور سایر افراد غیر بومی با فرهنگهای متفاوت و تعامل آنان با جامعه محلی که از فرهنگ سنتی برخوردار هستند مشکلاتی را به وجود خواهد آورد.
واضح و مبرهن است که در شرایط اقتصاد فعلی میبایست با فعال سازی ظرفیتهای اقتصادی استان از حوزه معادن که یکی از آن ظرفیتهاست در راستای افزایش سرانه تولید و اشتغال و درآمدزایی برای مردم استان استفاده کنیم اما مدیران ارشد استان در حوزه صنعت و معدن و تجارت وهمچنین بهره برداران بایستی ملاحظات جامعی را به شرح ذیل مدنظرداشته باشند.
بهره هبرداران معادن موظف به رعایت کلیه ضوابط استانداردهای زیست محیطی کشور باشند و استقرار کارشناسان زیست محیطی در محل سایت معدن باتوجه به الزام اجرای ضوابط زیست محیطی فعالیتهای معدنی و رعایت حداقل فاصله مجاز با مراکز حساس شامل جمعیت روستا و قنوات و چشمه های طبیعی و زیرزمینی که جهت فعالیت معادن با استفاده از مواد ناریه ۸۰۰متر و بدون استفاده از مواد ناریه ۵۰۰ متر میباشد دائم در حل رصد و پایش قرار داشته باشد.
ایجاد کریدور مناسب جهت گذار و مهاجرت حیاتوحش توسط سازمان حفاظت محیط زیست در مناطق حفاظت شده و پناهگاههای حیات وحش مدنظر باشد. عدم تغییر مسیر رودخانه و آبراهههای طبیعی، ازدیگر موارد قابل توجه مدنظر بهره برداران معدن و مدیران ارشد استان در همکاری با جامعه محلی بایستی قرار داشته باشد.
حفظ اراضی مرغوب کشاورزی از جمله اراضی هزارمنی که مورداختلاف مالکیت جامعه محلی و بهره برداران بوده بایستی در مراجع قضایی صالحه مورد بررسی قرار گرفته و نیز حفظ اراضی مرتعی و همچنین پیشگیری از فرسایش و تولید زهابهای آلوده بایستی مدنظر بهره برداران قرارداشته باشد.
ضرورت احداث جادههای اختصاصی، مابین معدن و سایت با رعایت انتخاب کوتاهترین مسیر ممکن و با کمترینتخریب چشماندازها، اراضی جنگلی، مراتع مشجر و اراضی مرغوب کشاورزی میبایست مورد توجه مدیران و بهره برداران قرار داشته باشد.
اتخاذ تدابیر لازم و مستمر جهت جلوگیری از انتشار گرد و غبار ناشی از استخراج و
تردد وسایط نقلیهو حمل و نقل مواد معدنی و عملیات خردنمودن سنگ ها که همواره مورد انتقاد و اعتراض جامعه محلی بوده میبایست مورد توجه جدی مسئولین امر قرار گیرد.
تخصیص و احداث فضای سبز مشجر با گونههای بومی میبایست مطابق با دستورالعمل های زیست محیطی با همکاری و تعامل جامعه محلی و بهره برداران مدنظرویژه قرار داشته باشد امری که اکثریت قریب به اتفاق جامعه محلی در گفتمانشان نقد جدی نسبت به این مسئله را ابراز مینمایند.
آموزش نیروی انسانی جامعه محلی با بهره گیری از ظرفیت های دانشگاه،،سازمان فنی و حرفه ایی،پارکهای علم و فنآوری به صورت ویژه در یک بازه زمانی ۵ساله مورد توجه ویژه بهره برداران و مالکین معادن قرار داشته باشد تا در آتی نزدیک تمامی نیروهای تخصصی و بدنه کارشناسی از ذینفعان و جامعه محلی استخدام گردند و نیازی به حضور جمعیت غیر بومی متخصص در سایت نداشته باشیم که تأکید و انجام این امر مهم موجب رضایت جامعه محلی و مشارکت آنان در برنامه های توسعه ایی خواهد گردید.
امیدواریم با در نظر گرفتن خواستههای جامعه محلی و برگزاری نشست و گفتمان مدیران ارشد استان با معتمدین ریش سفیدان و علمای ساکن در حوزه تفتان با همدلی و همراهی حداکثری به سمت توسعه پایدار که هدف آن رسیدن به توسعه در تمامی ابعاداقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی منطقه است، نائل گردیم.
در پایان اشعار میدارد که استان سیستان و بلوچستان ظرفیت ناهماهنگی و عدم تجانس و حرکت به سمت توسعه را بدون کسب و جلب حمایت جامعه محلی را ندارد لذا از شورای تامین استان که مسئولیت آن تأمین امنیت استان در همه بخش هابوده ،درخواست میگردد به طور ویژه این مطلب را در رئوس برنامههای خود قرار داده و برای آن چاره جویی نماید تا خدای نکرده معاندین و بدخواهان از فرصت عدم اجماع به دلیل عدم مذاکره و یا گفتمان سازنده، چالشی به گرههای باز نشده استان اضافه نگردد و استان بتواند با آرامش در مسیر توسعه اقتصادی، اشتغال پایدار، عدالت و برقراری مساوات اجتماعی و استفاده از این موهبت الهی در سایهسار نظام انقلاب اسلامی حرکت نماید.
حسن سپاهی
